Ժողովրդավարությունից՝ անժողովրդավարություն․ անկախության նախագահից մինչև խորհրդարանական նախագահ

Անկախ Հայաստանի պատմության առաջին նախագահի ընտրությունը հիրավի տոն էր. ՀՀ Գերագույն խորհրդի 1991 թ. հունիսի 25-ի որոշմամբ Հայաստանի Հանրապետության նախագահի ընտրությունները նշանակվեցին 1991 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։ Ընտրվեց Լևոն Տեր-Պետրոսյանը։ Եվ նա դարձավ այն միակ նախագահը, որի ընտրությունը կասկած չի հարուցում․ չկար ընտրակաշառք, չկային քվեների կեղծումները․ պատմությունը դեռ նման դասեր չուներ։

4 տարին հեշտ չէր․ պատերազմ, շրջափակում․ կենսամակարդակը կտրուկ անկում ապրեց, և հիասթափությունն արդեն ծիլեր էր տալիս։ 1996-ի ընտրություններին հիմնական մրցակցությունը Լևոն Տեր-Պետրոսյանի և Վազգեն Մանուկյանի միջև էր։

Անկախ Հայաստանում երկրորդ նախագահական ընտրություններն անցան 1996 թ. սեպտեմբերի 22-ին։ Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը վերընտրվեց մոտ 51%-ով, այսինքն՝ ստացավ այնքան քվե, ինչքան պահանջվում էր։ Վազգեն Մանուկյանը ստացավ ընտրողների քվեների 41%-ը։ Չընդունելով ընտրությունների արդյունքները, հաջորդ օրը Մանուկյանի ղեկավարած միացյալ ընդդիմությունը (ԱԺՄ, ԱԻՄ, ՀՅԴ) սկսեց առաջին մասսայական հետընտրական բողոքի ցույցերը Հայաստանի պատմության մեջ: Արդեն սեպտեմբերի 25-ին Մանուկյանի գլխավորությամբ մի քանի տասնյակ հազարավոր մարդիկ ներխուժեցին Ազգային ժողովի շենք և ծեծեցին ԱԺ խոսնակ Բաբկեն Արարքցյանին և փոխխոսնակ Արա Սահակյանին։ Խառը ժամանակներ էին․ խոսում էին, որ Վազգեն Սարգսյանը հայհոյել է ժողովրդին, Վանո Սիրադեղյանը և Վազգեն Սարգսյանը չեն թողել Լևոն Տեր-Պետրոսյանը շնորհավորի Վազգեն Մանուկյանին։ Սեպտեմբերի 23-ին Երևանի փողոցներում արյան հետքեր կային, ծեծի հետքեր։ Առաջին անգամ ոստիկանությունն ուժ կիրառեց, ծեծեց սեփական ժողովրդին։

Արդեն 1998-ի փետրվարին Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հրաժարական տվեց, և մինչև այժմ պարզ չէ, թե որն է պատճառը՝ ուզում էր 7 շրջանները հանձնել, ստիպել էին հրաժարական տալ, թե չստորագրեց 7 շրջանների հանձնման տակ, դարձյալ ստիպել էին հրաժարվել նախագահությունից:

Ասպարեզ եկավ Ռոբերտ Քոչարյանը։

ՀՀ նախագահի 3-րդ (արտահերթ) ընտրությունները տեղի ունեցան 1998 թ. մարտի 16-ին․ սկսվեց Ռոբերտ Քոչարյանի ժամանակը։ 1999-ն արդեն մուգ տառերով գրվեց անկախ Հայաստանի պատմության էջերին․ հոկտեմբերի 27-ին Ազգային ժողովում սպանդ էր, և անկախությունն առաջին անգամ բարձր ատյանում արյունով ներկվեց՝ հանուն իշխանության․ մինչև այժմ հոկտեմբերի 27-ի պատասխան չկա։ Մինչև այժմ ոչ ոք չի պատասխանել՝ ո՞ւմ էր պետք հրապարակայնորեն վերացնել երկրի առաջին դեմքերին՝ երրորդների ձեռքով։

Արդեն 2003 թ. փետրվարի 19-ին տեղի ունեցավ 5-րդ նախագահական ընտրությունները և արդեն ձևավորված սովորույթի համաձայն՝ Ռոբերտ Քոչարյանը վերընտրվեց․ արդեն խոսակցությունները, որ արդար չի ընտրվել՝ մեծ թափ առան։

Եկավ նախագահական հերթական ընտրությունների ժամանակը, և քանի որ երկրի նախագահը երկու անգամից ավելի ընտրվելու իրավունք չունի, փառք Սահմանադրությանը, ապա առաջադրվեց Սերժ Սարգսյանի թեկնածությունը և նա հաղթեց ընտրություններում՝ փետրվարի 19-ին։ Ի դեպ, Սերժ Սարգսյանը ՀՀԿ ղեկավարն էր, դրանից առաջ մահացել էր Անդրանիկ Մարգարյանը․ նա էր ՀՀԿ առաջնորդը։

Ինչպես ասում են, շաբաթն ուրբաթից շուտ եկավ. մարտի մեկի լույս երկուսի գիշերը ոստիկանությունը գրոհեց Ազատության հրապարակում հավաքվածների վրա, և այդ օրը սպանվեց ՀՀ 10 քաղաքացի: Անմեղ արյունն այդպես էլ չմաքրվեց Երևանի փողոցներից, և ոչ ոք չպատժվեց։ Ըստ ամենայնի, այդ արյան մեջ իրենց արժանապատիվ մասն ունեին Ռոբերտ Քոչարյանը, որը Գերագույն գլխավոր հրամանատար էր, նաև գործող գրեթե բոլոր պաշտոնյաները, ովքեր վախենում էին իշխանությունը կորցնելուց հետո, հայտնվել մեղադրյալի աթոռին, որը վաստակելու համար այդքան ջանք ու եռանդ էին թափել։

Այս ընթացքում ձևավորված հիմնականում ԲՀԿ-ական պատգամավորների ձեռամբ քանդվեցին Երևանում պահպանված եզակի ճարտարապետական հուշարձանները՝ Արամի, Եկմալյան, Սվերդլով և այլն։ Ձևավորվեց ազդեցիկ քրեաօլիգարխիկ խավ, սկսվեց մեծաքանակ վարկերի ներգրավում, և երկիրը հայտնվեց ֆինանսական ճորտության մեջ։

Արդեն 2013-ին ընդունված սովորույթի ուժով փետրվարի 18-ին կրկին նախագահ ընտրվեց Սերժ Սարգսյանը։ Եվ քանի որ, ըստ Սահմանադրության արդեն նա չէր կարող 2018թ-ին ընտրվել նախագահ, ապա 2015 թ. դեկտեմբերի 6-ին անցկացված հանրաքվեով ընդունվեցին Սահմանադրության փոփոխությունները։ Ըստ այդմ, Հայաստանն անցում է կատարում խորհրդարանական կառավարմանը։

Հայաստանում նախագահական ընտրությունները մտան անժողովրդավարության վերջին փուլը՝ Սերժ Սարգսյանի կողմից առաջադրված միակ նախագահը՝ Արմեն Սարգսյանը, ընտրվեց խորհդրարանի կողմից և սպասում է նախագահության իր ժամանակին։

Ժողովրդի կողմից ընտրված նախագահը, որքան էլ տարօրինակ է, եղել է Լևոն Տեր Պետրոսյանը և թեկուզ այս հանգամանքը նրան և երկրին հպարտանալու առիթ է տալիս․ այնուամենայնիվ ունեցել ենք մեկ նախագահ, ում ժողովուրդն է ընտրել: Ամեն։

Շարունակելի...

NEWSPRESS.am