«Նաիրիտի» երկրորդ շնչառությունը կբացվի, եթե կառավարությունը ձեռքերը չլվանա ու քաշվի մի կողմ

«Նաիրիտ» քիմիական գործարանը շարունակում է մնալ որպես ծանր բեռ, որը վատնում է կառավարության ռեսուրսները։ Համենայնդեպս կառավարությունում համոզված են՝ «Նաիրիտի» վերագործարկումը անիրատեսական է։

Եթե հավատանք «Նաիրիտի» տեխնիկական, առևտրային և ֆինանսական ընթացիկ գնահատման արդյունքներին, ապա կարելի է եզրակացնել, որ արտադրական տեղամասի ներկայիս ընդհանուր վիճակը թույլ չի տալիս շահագործումն իրականացնել անվտանգ և բնապահպանական տեսանկյունից անվնաս կերպով։

Ճիշտ է՝ «Նաիրիտի» վերագործարկումը կպահանջի խոշոր կապիտալ ներդրումներ, քանի որ սարքավորումների մի մասը ենթարկվել է կոռոզիայի և փոխարինման կարիք ունեն, իսկ մի մասն էլ պարզապես թալանվել է։ Ամեն դեպքում ժամանակակից նորմերով շահագործման համար, հարկավոր է սարքավորումների նորացում, որը, ինչպես նշեցինք, մեծ ներդրումներ կպահանջեն։

Այդուհանդերձ, մասնագետները համոզված են, որ «Նաիրիտ» քիմիական գործարանը կաշխատի, եթե չխանգարեն․ հարկավոր է միայն կառավարության բարի կամքի դրսևորում։

«Նաիրիտի» համակարգող խմբի անդամ Գագիկ Ավետիսյանն, օրինակ, NEWSPRESS.am-ի հետ զրույցում վստահեցնում է, որ «Նաիրիտ» գործարանի տեխնոլոգիական շղթային ձեռք տված չէ։ Նրա խոսքով՝ արտադրության վերսկսման համար անբավարար է միայն ացետիլենի եղանակով նախնական թթվածնի (քլորոպլեն) ստացման արտադրամասերի վիճակը, որտեղ քանդված են բլոկները։ Բայց, Գագիկ Ավետիսյանի գնահատմամբ, նույնիսկ դա էլ էական չէ, քանի որ դրանք այսպես թե այնպես պետք է նորացվեն։

Համակարգող խմբի մեկ այլ անդամ էլ՝ Արմենակ Գիմիշյանը, նշում է, որ ցանկացած եղանակով կարելի է ստանալ քլորոպլեն, որը վերջում կաուչուկ է դառնում։

«Մենք միշտ գլուխ ենք գովացել, որ միայն Հայաստանն ունի երկու ձևի եղանակ՝ քլորոպլենային կաուչուկ ստանալու համար։ Այնպես որ՝ կարող ենք նաև բութադիենային տարբերակով ստանալ»,- ասում է Արմենակ Գիմիշյանը։ Նա չի ընդունում պատճառաբանությունները, թե բութադիենի ինքնարժեքը բարձր է տրանսպորտային մեծ ծախսերի պատճառով։

«Պարզապես չեն ուզում, որ Հայաստանը քլորոպլենային կաուչուկ արտադրի»։

Համակարգող խմբի անդամների համար վիրավորական է, երբ Հայաստանից ժամանակին 12.000 տոննայի համար Չինաստան տարված հոսքագիծն այսօր զարգացրել ու հասցրել են 32․000 տոննայի, մինչդեռ Հայաստանում գործարանն ամբողջությամբ փակում են։ Արմենակ Գիմիշյանն ինքն անձամբ է գնացել Չինաստան ու սկզբնական շրջանում օգնել մասնագետներ պատրաստելու հարցում։ Այսօր նա ցավով է նկատում, որ չի կարող իր փորձը փոխանցել երիտասարդ կադրերին։

«Դեռ կա կորիզ, որը կարող է սնել մեր երիտասարդներին ու շուտով կարող է այլևս չլինել»,-նշում է նա։
Գագիկ Ավետիսյանն էլ նկատում է․ «Ամբողջ աշխարհում արտադրվում է ավելի քան 250 հազար տոննա կաուչուկ։ Հայաստանը, որ իր մեջից պայթի էլ, ինչ էլ անի՝ 20 հազար տոննայից ավել չի կարող արտադրել, քանի որ իր մի գիծը տվել է Չինաստանին։ Դրան էլ հավելենք այն, որ բութադիենի ներկրման դեպքում (1000 բութադիենից ստացվում է 1700 տոննա կաուչուկ) հարց է ծագում՝ որտեղի՞ց պետք է բերեն այդ գլխավոր հումքը»։

Քիմիա-ֆիզիկայի գիտնական Սեյրան Մինասյանն էլ վստահեցնում է, որ միանշանակ չի կարելի ասել, թե կառավարությունում շահագրգռված չեն գործարանն աշխատեցնելու հարցում:

«Կա հետ ազդանշան․ արդեն ակադեմիայի շրջանակներում էլ կան այդ ուղղությամբ մտքեր, և հարկավոր է այդ կարծիքները համատեղել։ Բայց պետք է հասկանանք, որ գործարկելու դեպքում այն արդյունավետ է լինելու։ Ու եթե «Նաիրիտի» հզորությունը բութադիենի տեխնոլոգիայի վրա կարելի է օգտագործել, որը նաև ացիտելինայինի համեմատ բավականին անվտանգ է, ապա այդ մասը պետք է պահվի հստակ, և էկոլոգիական բաղադրիչին էլ պետք է ուշադրություն դարձվի»,-ասում է Սեյրան Մինասյանը, ով ժամանակին ընդգրկված է եղել նաև «հականաիրիտյան ակցիաներին», սակայն այսօր գտնում է, որ առաջ քաշված տարբերակն էկոլոգիապես ավելի անվտանգ է և ողջունում է գործարանի վերագործարկման միտքը։

Նրա դիտարկմամբ՝ պետք է նաև լինի պատասխանատվություն «Նաիրիտը» վերագործարկող թիմի կողմից։

Քիմիա-ֆիզիկայի գիտնական Աշոտ Գևորգյանի որակմամբ էլ սա լուրջ արդյունաբերական և էներգետիկ հզորություն է։

««Նաիրիտը», Վանաձորի քիմկոմբինատը և դրա հետ կապված էներգետիկ համակարգը, որոնց վերագործարկումը կբերի մուլտիպլիկատիվ էֆեկտի հետ, բավականին արդյունավետ կլինի։ Ջերմակայանի արտադրած էներգիան կէժանանա, աշխատատեղեր կստեղծվեն․ պատկերացնո՞ւմ եք, մոտ 100 հազար մարդ աշխատանք կունենա»,-նկատում է նա։

Նրա խոսքով՝ այս ոլորտը նաև ստրատեգիական նշանակություն ունի երկրի համար։

«Նաիրիտի» համակարգող խմբի անդամ Արագեղեցիկ Կարայանը նկատում է, որ կաուչուկի ինքնարժեքն ավելացավ աշխատողների թվի աճի ֆոնին։

«Աշխատողների թիվն ավելացել էր, բայց աշխատուժը՝ ոչ․ ավելացել էին ղեկավարների կաբինետների թվերը, խորհրդատուները և մեքենայով ֆռֆռացողների թիվը։ Դրա համար էլ այսօր այս խնդիրն առաջ եկավ»,-ասում է նա։

Տնտեսագետ, ֆինանսիստ Լևոն Թումանյանն էլ նկատում է․ ««Նաիրիտի» առաջատար դերն անժխտելի է, և մենք դատապարտված ենք զարգացած տնտեսություն ունենալու։ Եթե գործարկվի «Նաիրիտը», ապա շղթայական ռեակցիայով կգործարկվեն նաև մի շարք գործարաններ և՛ Վանաձորում, և՛ Երևանում, և՛ այլ շրջաններում, բայց գործարկման համար քաղաքական կամք է հարկավոր, որ պետք է սկսի աուդիտի անցկացումից»։

Նրա դիտարկմամբ՝ խնդիր կա՝ և՛  մասնագետների, և՛  մեծ ֆինանսական ներդրումների հետ կապված։ Ըստ նրա՝ խնդիր է նաև հումքի ձեռքբերումը։ Տնտեսագետի կարծիքով՝  պետք է կողմերը նստեն քննարկման և դուրս գան հակասություններից, իսկ մինչ այդ իրատեսական չէ այդ խոսել գործարանի վերագործարկումից։

Մասնագետների խոսքով՝ այսօր կան լուրջ ներդրողներ, և դարձյալ մնում է կառավարության բարի կամքի դրսևորումը՝ այդ ներդրողների հետ բանակցելու և խնդրին վերջնականապես լուծում տալու համար։ Ամեն դեպքում, նրանց կարծիքով, կառավարությունն ու շահագրգիռ այլ անհատները չպետք է ձեռքերը լվանան ու քաշվեն մի կողմ։ Հակառակ դեպքում՝ սայլը տեղից չի շարժվի, և վերջին շնչում գտնվող ռազմավարական նշանակություն ունեցող գործարանն այլևս կմնա որպես պատմություն։