Ազգային երգը՝ որպես պայքար (լուսանկարներ)

Ի՞նչ է ազգային երաժշտությունը: Ինչո՞ւ այն չի շրջանառվում նույնքան ակտիվ, որքան փոփը կամ ռոքը: Ի՞նչ կարող է տալ ազգային երգը 21-րդ դարի հայ երիտասարդին: Պատասխանում է “Voice of time”, “Balkan-folk” միջազգային երաժշտական մրցույթների ոսկե մեդալակիր, “Sea & memories” միջազգային մրցույթի առաջին կարգի մեդալակիր, “Balkan-folk fest”-ի Եվրոպայի չեմպիոն, երգիչ Հայկ Մխոյանը:

-Հոգեբանորեն ի՞նչ է քեզ տալիս ազգագրական երաժշտությունը:

-Դրա մեջ կռիվ կա: Այն քո մեջ ամրապնդում է սեփականատիրոջ իրավունքն ու զգացողությունը: Օրինակ, Կոմիտասն ինձ համար եթերային է, և միաժամանակ այն տանում է երկրի խորքը, մխրճում սեփական արմատների մեջ: Ազգագրական երգը բողոք չէ, դա պայքար է: Ընկերներ ունեմ, որոնք ստեղծագործում են այդ ոճի մեջ, միշտ հիշեցնում եմ նրանց, որ ազգային ոճով տեքստեր գրելուց մեծ պատասխանատվություն են ստանձնում, որովհետև դա այն երաժշտությունն է, որը կրթում-դաստիարակում է: Պետք է գրվի ոչ թե այն մասին, թե ինչպես «եկան-ջարդեցին-սրի քաշեցին», այլ այն մասին, թե ինչ պիտի անենք մենք: Դա հոգաբանություն է ձևավորում:

-Ինտերնետը մեզ համար հսկայական երաժշտական աշխարհ է բացում: Արդյո՞ք հնարավոր է այդ պամաններում կապված մնալ միայն ժողովրդական երգին:

-Ես չեմ ասում, որ պետք է միայն ազգային լսել: Ես ինքս, երաժիշտ լինելով, լսում եմ ամենատարբեր երկրների ու ոճերի երաժշտություն: Աշխարհը հսկայական ձայնադարան է բացում մեր առաջ, և դա հրաշալի է: Յուրաքանչյուրն ազատ է իր երաժշտական ճաշակի ընտրության հարցում: Բայց հասարակությունը երեխայի նման է՝ կարող ես թողնել, որ ազատ մեծանա, բայց պիտի հսկես, որ սխալ քայլ չանի:

Թերլեմեզյանը մի անգամ Կոմիտասին հարցրել է՝ հայկակա՞ն երաժշտությունն է լավ, թե՞ եվրոպական: Կոմիտասն ասել է. «Եղբայր, ծիրանից դեղձի համ չի գա, ոչ էլ հակառակը»: Իհարկե, ամեն ինչին պետք է ծանոթ լինել, շատ բան կարելի է սիրել: Բայց ամենից առաջ քոնը պիտի կարողանաս գնահատել ու կիրառել: Ազգային մշակութային արժեքներին անդրադարձի պակաս կա: Սերունդներ են դաստիարակվել այդ արժեքներով, և հիմա դրանք չգիտես ինչու չորրորդ պլան են մղվել: Կոմիտասին անգամ տարին մեկ-երկու անգամ ենք հիշում: Այնինչ նա ամեն օր պիտի լինի մեր կյանքում, դա մեր էության մի մասն է:

-Ի՞նչ ես զգում բեմում՝ ազգային երգերը կատարելիս:

-Նախևառաջ՝ մեծ պատասխանատվություն: Որովհետև բեմն ինձ համար առաջին հերթին տեղ է, որտեղից ես կրթում եմ: Կրթում եմ զգացողություն և ինֆորմացիա փոխանցելով: Բեմը հենց այնպես չէ գետնից բարձր: Հանդիսատեսը կարող է ինձնից 20 անգամ ավելի բարձր լինել ինտելլեկտով, բայց եթե նա այդ պահին քեզ լսում է, ուրեմն դու նրան դաստիարակում ես, ինչ-որ բան ես տալիս:

-Մասնակցել ես բազմաթիվ միջազգային մրցույթների: Ինչպե՞ս է օտարազգի հանդիսատեսն ընկալում հայկական երաժշտությունը:

-Մի դեպք պատմեմ: 2015 թ.-ին Բուլղարիայից հրավեր ստացա՝ միանգամից երկու մրցույթի մասնակցելու: Համընկավ ցեղասպանության հարյուրամյակի ժամանակահատվածի հետ: Ավտոբուսով էի գնում, Թուրքիայի միջով: Եռագույնը ուսերիս, անմոռուկը կրծքիս մտա Ստամբուլ, այնտեղից Բուլղարիա:

Մրցույթին մասնակցում էր 60 պետություն, այդ թվում նաև Թուրքիան: 450 մրցակից ունեի, 200 խումբ և 250 անհատ կատարող: Մրցույթը երեք օր էր տևում: Յուրաքանչյուր մասնակից ներկայանալու համար ուներ 15 րոպե, երեք երգ պետք է ներկայացնեինք: Ելույթից առաջ ամբողջ գիշեր չեմ քնել, մտածում էի, որ Հայաստանը պետք է ներկայացնեմ ոչ միայն երգով: Եվ գտա ձևը: Մի պատմություն կա Կոմիտասի կյանքից: 1906 թվականին, Փարիզում նրա համերգներից մեկի վերջում աշխարհահռչակ կմպոզիտոր և երաժշտական քննադատ Կլոդ Դեբյուսին ծնկի է եկել, համբուրել է Կոմիտասի ձեռքը և ասել, որ խոնարհվում է նրա երաժշտական հանճարի առաջ: Գրեցի այդ պատմությունը թղթի վրա, թարգմանեցի բուլղարերեն: Համացանցից գտա նկարներ, սլայդ-շոու հավաքեցի: Կապվեցի համերգի կազմակերպիչների հետ, համոզեցի, որ էկրան տրամադրեն, համաձայնեցին:

Եկավ ելույթիս պահը: Բարձրացա բեմ, պատմության բուլղարերեն թարգմանությունը տվեցի հաղորդավարուհուն, բացատրեցի, թե ինչ պետք է անի: Սկսեցի խոսել հայերեն, նա կարդում էր բուլղարերեն թարգմանությունը: Նշել էի նաև, թե ինչ երգեր եմ երգելու՝ «Դլե Յամանը», «Կռունկը», «Անտունին», և երգերի նախապատմությունը: Երբ վերջացրի պատմությունը, հանդիսատեսն արդեն հետաքրքրված էր իրեն անծանոթ այդ երգերով: Հետո երգեցի: Եվ ֆիզիկապես զգում էի հանդիսատեսի հուզմունքը: Ավարտեցի, գնացի զգեստափոխվելու, որ վազեմ մյուս մրցույթին: Եկան, ասացին՝ մնա: Համերգի վերջում պարգևատրեցին, հուզվեցին: Հասկացա, որ հասել եմ լիակատար ընկալման մարդկանց կողմից, որոնք մինչ այդ Կոմիտասի անունն էլ չէին լսել:

Մի կերպ հասա մյուս մրցույթին: 174 մասնակից ուներ: Այստեղ նվաճեցի իմ տարիքային խմբի ոսկե մեդալը և ընդհանուր մրցույթի գրան-պրին: Եվ նորից հասկացա, որ հանդիսատեսն զգաց:

-Ինչպե՞ս է տեղի ունեցել քո մուտքը ազգագրական երգի աշխարհ:

-Ես արմատներով Մուշ-Ալաշկերտից եմ, ծնունդով՝ Տաշիրից: Փոքրուց լսել եմ աշուղական երգեր՝ պապիկիս կատարմամբ, շատ հին և քիչ հայտնի երգեր էին: Հայրս նույնպես երգում էր, նաև նվագում: Երկու տարեկանում սկսել եմ խոսել ու հենց այդ օրվանից էլ երգում եմ: Շատ էի սիրում «Ալագյազ» երգը: Շատ բարդ, շատ խորը երգ է, ազգի ամբողջ պատմությունը ներառում է իր մեջ: Սկսեցի անգիր սովորել բառերը: Հինգ տարեկան էի, դեռ կարդալ չգիտեի, բայց խնդրեցի մայրիկիս, որ գրի առնի բառերը, և այդ տողերին նայելով երգում էի: Հետո խնդրեցի, որ ինձ կարդալ սովորեցնի, որ լավ սովորեմ տեքստը: Այդպես, հանուն այդ երգի գրել-կարդալ սովորեցի: Եվ այդպես սկսվեց իմ ճանապարհը: Հուսով եմ՝ մի օր «Ալագյազ» երգը կունենամ ձայնագրված և տեսահոլովակի տեսքով:

-Ինչպե՞ս ես վերաբերվում քննադատությանը:

-Մի հոգու քննադատությունն եմ շատ ծանր տանում՝ իմ սեփականը: Ինձ հաճախ ասում են, որ ինքս էլ լավ երաժշտական քննադատ կլինեի: Գուցե այդ հակման պատճառով ինքս ինձ կարողանում եմ կողքից նայել և քննադատել: կողքից առողջ քննադառությանը իհարկե նորմալ եմ վերաբերվում: Դա այն է, ինչը ստիպում է վերանայել արածդ, իսկ դա երբեք չի խանգարի: