Թուրք–ադրբեջանական զորավարժությունների «մեսիջները»

Թուրքիայի և Ադրբեջանի զինված ուժերը պատրաստվում են համատեղ զորավարժություններ իրականացնել: Զորավարժություններին ներգրավված են լինելու մեծ թվով զինծառայողներ, զրահատեխնիկա, ականանետեր, ռազմական ուղղաթիռներ, հակաօդային պաշտպանության և զենիթահրթիռային համալիրներ: Զորավարժությունները տեղի են ունենալու Ադրբեջանում 2017թ.-ի մայիսի 1-ից 5-ն ընկած ժամանակահատվածում:

Թուրք–ադրբեջանական զորավարժություններն ունեն թե քաղաքական, թե ռազմական նպատակներ ու «մեսիջներ»։
Առաջինը`քաղաքական առումով զորավարժությունները կոչված են ցուցադրելու Հեյդար Ալիևի հռչակած «մեկ ազգ`երկու պետություն» բանաձևը, միասնական արտաքին քաղաքականության և Անկարա-Բաքու հարաբերությունների ռազմավարական բնույթը։ Զորավարժություններն ընդհանրապես խոսում են երկրների միջև ամենաբարձր մակարդակի համագործակցության մասին`դաշնակցային հարաբերությունների կարևոր տարրերից են համատեղ զորավարժությունների անցկացումը։ Դա նաև մեսիջ է ՌԴ–ին ու Իրանին, որոնք սահմանակցում են Ադրբեջանին`թուրք–ադրբեջանական տանդեմն ավելի «բարձր է դասվում» քան ՌԴ-Ադրբեջան, Իրան-Ադրբեջան ռազմավարական բնույթի հարաբերությունները, որոնց հիմքում հիմնականում տնտեսական, էներգետիկ–տրանսպորտային շահերն են(ՌԴ–ը Մինսկի խմբի համանախագահ է, Բաքվի ռազմա–տեխնիկական կարևոր գործընկերը, սակայն դե–յուրե դաշնակից ՀՀ–ին`ՀԱՊԿ, 102–րդ ռազմաբազա Գյումրիում, Իսկանդերի վաճառք ՀՀ–ին, հայ–ռուսական միացյալ զորախումբ և այլն):

Ինչ վերաբերվում է երկրորդ`ռազմական տարրին, ապա Ադրբեջանը տարիներ շարունակ իր զինված ուժերը թուրքական գեներալների, սպաների ու հատուկ ջոկատայինների մասնագետների օգնությամբ նախապատրաստում է պատերազմի`ղարաբաղյան ճակատում։

Թուրքիան ՆԱՏՕ–ի անդամ երկիր է, ունի սեփական ռազմա–արդյունաբերական համակարգն ու թուրքական ռազմական դպրոցի փորձի փոխանակումն Ադրբեջանի զինված ուժերի համար կարևոր է`Բաքուն գնում է ռուսական, իսրայելական, թուրքական զինատեսակներ ու այդպիսի բարդ տեխնիկայի կառավարման ու մարտական գործողություններին մոտեցված պայմաններում դրանց փորձարկումը կարևոր է Բաքվի համար`այդ գործում նրանց կարող են օգնել թուրք սպաները։ Ադրբեջանը ֆորմալ առումով չմտնելով ՆԱՏՕ–ի կազմի մեջ`կարողանում է Թուրքիայի օգնությամբ ստանալ նաև «նատօական դպրոցին» հատուկ ռազմարվեստի տարրեր։

Նշենք, որ Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Ֆիքրի Իշըկը հայտարարել է, որ մայիսից Թուրքիան սկսելու է Altay տանկի զանգվածային արտադրությունը։
Նա նաև նշել է, որ շուտով զորքերին է տրամադրվելու Atak հարվածային ուղղաթիռները։ Նախարարը հավելել է, որ Թուրքիան սկսել է արտադրել սեփական անօդաչուները, նավերն ու արբանյակները։

Թուրքիայի ռազմա–արդյունաբերական համալիրը սկսել է սեփական զինված ուժերը հայրենական արտադրության զենքերով զինելու և այդ առումով ինքնաբավ դառնալու գործընթացը։ Հաշվի առնելով Ադրբեջանի հետ Անկարայի ռազմավարական սերտ համագործակցությունը, այդ թվում ռազմա–տեխնիկական համագործակցության առումով`սպայական կազմի պատրաստում, հատուկ ջոկատայինների պատրաստում ու թուրք–ադրբեջանական համատեղ զորավարժություններ, Անկարան կարող է սեփական արտադրության տանկերն ու ուղղաթիռները արտոնյալ պայմաններով վաճառել Ադրբեջանին`ռուսական կողմին «դուրս մղելով» Ադրբեջանի զինված ուժերից։

Ադրբեջանը տանկերն ու զրահատեխնիկան հիմնականում այս տարիների ընթացքում զանգվածաբար գնել է ՌԴ–ից, ինչպես նաև հետխորհրդային մի շարք երկրներում`Ուկրաինա, Բելառուս, իսրայելցի և այլ մասնագետների կողմից վերազինելով դրանք։ Չմոռանանք, որ Ադրբեջանը նորագույն զինատեսակներ է գնում նաև Իսրայելից`անօդաչուներ, հրթիռային, ՀՕՊ համակարգեր, ինչպես նաև ձգտում գտնել զենքերի գնման նոր շուկաներ`հեռանկարային է այդ առումով Պակիստանը, որի հետ Բաքուն արդեն իսկ նախապատրաստում է մի շարք պայմանագրեր `զինատեսակների գնման առումով`հատկապես հեռահար հրթիռներ, հնարավոր է նաև կործանիչներ։

Թուրքիայում տեղի ունեցած հանրաքվեն սուլթանական լիազորություններով է օժտել Էրդողանին, ով այժմ`բանակի նկատմամբ ձեռք բերելով լիարժեք իշխանություն ու վերահսկողություն ու հաշվի առնելով Ալիևի հետ սերտ կապերը, կարող է փորձել թուրքական զինատեսակները վաճառելով «կրտսեր եղբայր» Ադրբեջանին`ՌԴ–ին, Իսրայելին աստիճանաբար դուրս մղել «ադրբեջանական զենքերի» շուկայից։

Անցումը խորհրդային զինատեսակներից`տանկեր, զրահատեխնիկա և այլն դեպի թուրքականը ժամանակ է պահանջում, սակայն հաշվի առնելով թուրք–ադրբեջանական տասնամյակներ տևող ռազմա–տեխնիկական բաց և գաղտնի համագործակցության աստիճանն` այդ աստիճանական անցումը կարող է զբաղեցնել մի քանի տարի, ինչը զինված ուժերի համար ընդունելի ժամանակացույց է։ Նկատենք, որ ԶԼՄ–ներում արդեն իսկ տեղեկություններ են հայտնվել, որ Բաքուն գնել է թուրքական հարվածային Atak ուղղաթիռներ`ի հավելումն ռուսական արտադրության «MИ» տարբեր մոդիֆիկացիաների ուղղաթիռների, որոնք առկա են Արդրբեջանի զինված ուժերի զինանոցում։

Բացի այդ, Ադրբեջանը գնել է նաև թուրքական T-122 Sakarya ռեակտիվ համակարգեր, ինչը խոսում է այն մասին, որ Բաքուն չի ցանկանում հրետային, հրթիռային և այլ զինատեսակներում կախվածություն ունենալ մի կենտրոնից`լինի դա ՌԴ–ը կամ Իսրայելը։

Վառ օրինակ է նաև սեփական արտադրության հարվածային և հետախուզական անօդաչուների գործարանի հիմնումն ու անօդաչուների զանգվածային արտադրությունն Ադրբեջանում`տարիներ շարունակ Բաքուն միլիոնավոր դոլարների անօդաչուներ է գնել Իսրայելից`այժմ նրանք փորձում են նմանատիպ անօդաչուներ արտադրել Ադրբեջանում`նվազեցնելով ռազմա–տեխնիկական կախվածությունն Իսրայելից։

Չմոռանանք, որ Թուրքիան սկսել է սեփական արտադրության, նոր սերնդի Anca անօդաչուների արտադրությունը`դրանք նույնպես ժամանակի ընթացքում տրամադրվելու են Ադրբեջանին։

Արտյոմ Բալասանով