Իրան-Ադրբեջան. Քաղաքական հակասությունների ֆոնին խորանում են տնտեսական կապերը

Իրանի ներդրումներն Ադրբեջանի տնտեսության մեջ հասել են 1,2 միլիարդ դոլարի, որից 145 միլիոն դոլարը բաժին է ընկնում ոչ նավթային հատվածին։ Այս պահին Ադրբեջանում գործում է իրանական կապիտալով 450 ընկերություն:

Ադրբեջանի պետական մաքսային ծառայության տվյալներով՝ Իրանի հետ ապրանքաշրջանառությունը 2016թ. հունվար-սեպտեմբերին կազմել է 137,65 միլիոն դոլար, որից 102 միլիոնը բաժին է ընկնում իրանից արտադրանքի ներկրմանը։

Բաքվում Իրանի դեսպան Ջավադ Ջահանգիրզադեն հայտարարել է, որ Իրանը նպատակ ունի Ադրբեջանում հիվանդանոց կառուցել:Ըստ նրա՝ երկու շաբաթից տեղի կունենա ադրբեջանա-իրանական դեղագործական գործարանի հիմնարկեքի արարողությունը։

Նախօրեին Ադրբեջանը գնացք է փորձարկել դեպի Իրանի սահման։ Բաքուն ու Թեհրանը երկկողմ հարաբերություններին նոր լիցք են տալիս՝ իրականացնելով էներգետիկ-տրանսպորտային նախագծեր:

Ադրբեջանական Նեֆտեչալա քաղաքում դրվել է իրանական Իրան Հոդրո մեքենաների արտադրության գործարանի հիմքը՝ տարեկան այնտեղ արտադրվելու է 10.000 ավտոմեքենա ու դա իրանական հերթական ներդրումն է ադրբեջանական տնտեսության մեջ: Ադրբեջանը Հյուսիս-Հարավ՝ Ադրբեջան-Իրան երկաթգծի շինարարության համար Իրանին է տրամադրել կես միլարդ դոլարի վարկ՝ նպաստելով այդ տրանսպորտային միջանցքի շինաշխատանքների արագացմանը:

Իրանի ու Ադրբեջանի միջև ամենախոշոր նախագիծն, իհարկե, ՌԴ-Ադրբեջան-Իրան՝ Հյուսիս-Հարավ տրանսպորտային միջանցքն է, որն ունի ինչպես երկաթգծային, այնպես էլ մեքենաների համար նախատեսված բաղադրիչներ: Ադրբեջանն այս կերպ վերածվում է ՌԴ-ն ու ԵԱՏՄ-ն՝ Իրանի ու Ծոցի երկրների միջև կապող օղակի, ինչպես նաև Հնդկաստանի համար ելք է ապահովելու ինչպես Սև ծովի՝ Բաքու-Թբիլիսի-Բաթումիի ու Բաքու-Թբիլիսի-Կարսի օգնությամբ՝ դեպի Թուրքիա, իսկ Հյուսիս-Հարավի օգնությամբ դեպի ՌԴ ու Եվրոպա:

Կողմերը զարգացնում են նաև զբոսաշրջային ոլորտը՝ Իրանի քաղաքացիները կարող են հեշտացված ընթացակարգերով այցելել Ադրբեջան, իսկ մոտակա ժամանակներս բացվում է Նախիջևան-Թեբրիզ-Մեշհեդ՝ Իրանն ու Նախիջանը կապող երկաթգիծ, որը կարող է դառնալ նաև տարանցիկ, եթե Կարսից երկաթգիծ կառուցվի մինչև Նախիջևան, ինչի մասին Բաքվի պաշտոնյաները նախկինում հայտարարել էին:

Տնտեսական հարաբերություններն իրոք զարգանում են. իրանական ընկերությունները ցանկանում են օգտվել Ադրբեջանի գազային պահեստարաններից, ինչպես նաև ստեղծել Իրան-Ադրեջան-ՌԴ էներգետիկ կամուրջը՝ էլեկտրաէներգիայի սեզոնային փոխանակման համար:

Քաղաքական հարաբերություններում առկա են որոշակի խնդիրներ՝ թուրք-ադրբեջանական ու ադրբեջանա-իսրայելական ռազմավարական տանդեմների պատճառով, ինչպես նաև Անկարայից ու Բաքվից հնչող որոշակի նկրտումների մասին Իրանի ադրբեջանաբնակ հյուսիսային շրջանների հանդեպ: Սակայն տնտեսական շահերն այս պահին Թեհրանում ավելի բարձր են դասում, քան քաղաքական որոշակի անհամաձայնությունները՝ Իրանը ցանկանում է մտնել Հարավային Կովկաս, ամրապնդել այնտեղ իրանական ներկայությունն ու հակակշռել թուրքական և ինչու ոչ նաև ռուսական ներկայությանը:

Այդ պատճառով Բաքու-Թեհրան ռազմավարական հարաբերությունները շարունակվելու են խորանալ, սակայն Իրանը միշտ էլ զգուշավոր է լինելու Ադրբեջանի հարցում՝ Թուրքիայի, Իսրայելի ու Արևմուտքի հետ Իրանի դեմ հնարավոր կոալիցիա ստեղծելու հավանականության պատճառով, բացի այդ, Իրանը ցանկանում է հավասարաչափ զարգացնել հարաբերությունները նաև ՀՀ-ի հետ՝ իրականացնելով ինչպես էներգետիկ-տրանսպորտային նախագծեր, այնպես էլ ներդրումային՝ ԵԱՏՄ շուկա դուրս գալ այդ թվում ՀՀ-ն, որպես հարթակ օգտագործելու առումով:

Սակայն Իրան-ՀՀ հարաբերություններում պակասում է դինամիկան՝ առաջին հերթին տնտեսական, ինչպես նաև նոր գաղափարները, նոր ծրագրերը, իսկ հներն այնքան դանդաղ են առաջ շարժվում, որ Բաքուն այն օգտագործում իրանական բեռները, հոսքերը դեպի իր ենթակառուցվածքներն ուղղելու համար:
ՀՀ-ն պետք է նոր շունչ հաղորդի Իրանի հետ հարաբերություններին, հակառակ պարագայում հայ-իրանական հարաբերությունները կհանգեն հայ-վրացական հարաբերությունների մակարդակին՝ կենացներ բարեկամության, եղբայրության մասին, սակայն տնտեսական իմաստով գրեթե զրոյական կապեր՝ ներդրումներ, համատեղ ձեռնարկություններ, խոշոր նախագծեր, քաղաքական բովանդակալից օրակարգ:

Արտյոմ Բալասանով