«Եթե որոշել է մինչև վերջ խայտառակ լինել, իրեն դժվար էլ որևէ մեկը կարողանա խանգարել». ՊՆ-ում 4 տարի անց ԳՇ պետի համար «արդարացում» են մտածելՔՊ-ում մտածում են՝ ինչպես «ծախել» նոր Սահմանադրության նախագիծը հանրությանը. «Հրապարակ»Ի՞նչ ունեցվածք ունի «Ուժեղ Հայաստան»-ի պատգամավոր Արգիշտի Դարբինյանը․ «Ժողովուրդ»Ցեմենտի գործարանը դարձյալ աճուրդի է դրվել. «Հրապարակ»Սլովակիայում ուսանողները միացել են բնակարանների գների աճի և uպառազինnւթյան ծախսերի դեմ երիտասարդության բողոքի ցույցերինԹրամփ, Սի և Պուտին․ ի՞նչ է թաքնված երեք առաջնորդների պատմական հանդիպման հետևումՀաշվառման վերջնաժամկետը խուճապ է առաջացրել․ չափագրողներ չկան, ժամանակը սպառվում է. «Հրապարակ»Մելանիա Թրամփի հրավերով ներկա գտնվեցի «MELANIA: The Series» վավերագրական շարքի համաշխարհային պրեմիերային․ ՀՀ դեսպանՄելանիա Թրամփը հույս ունի, որ Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև հրադադար կհաստատվի մինչև Սուրբ ԾնունդՀանրաքվե, հեղափոխություն, խոստումներ․ ի՞նչ է թաքնված Փաշինյանի հեղափոխական կոչերի հետևում«Mercedes»-ը բախվել է գովազդային վահանակի երկաթե սյանը․ վիրավորները եղբայրներ ենԱնիի երեխաները վախենում են Սիսիան վերադառնալԱյսօր ժամանակ առ ժամանակ տեղումներ կլինենԿԲ-ն կարող է կրկին բարձրացնել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը․ ի՞նչ ազդեցություն կունենա դա քաղաքացիների վրաՆախկին մարզպետի եղբայրը՝ ծառայության պետ. «Հրապարակ»Փաշինյանը պատրաստվում է սահմանադրական փոփոխությունների համար հանրային «մեծ գրոհի». սցենարներ են քննարկում․ «Ժողովուրդ»Ռուսական բանակը հրթիռակոծում է Կրիվոյ Ռոգը. կան զոհեր եւ վիրավորներՆոր սահմանադրության մեջ գրվա՞ծ է, որ անձը չի կարող 10 տարուց ավելի պաշտոնավարել. «Հրապարակ»Ավետ Կոնջորյանի «հարցով» դիմել են ՔՊ վարչությանը. կուսակցությունից կհեռացնե՞ն․ «Ժողովուրդ»Ուսուցիչների որքա՞ն թափուր հաստիք կա դպրոցներում. «Փաստ»ՔՊ-ականները վերջին ու հուսահատ ճիգերն են գործադրում. «Հրապարակ»Իրանը խոցել է ամերիկյան հերթական MQ-9 անօդաչու թռչող սարքըԵվրոպական բանակցություններից դեպի Մոսկվա․ ինչո՞ւ Փաշինյանը Պուտինի հետ հանդիպումից առաջ փոխեց դեսպանին․ «Ժողովուրդ»Կկուն կանչե՞ց. որտեղի՞ց են գալիս Փաշինյանի նյարդայնության գրգիռները. «Փաստ»Ծառուկյանը ԱԱԾ պադվալում հումորներ է անում. «Հրապարակ»300 հազար դրամ տուգանք՝ 700 միլիոնանոց «ջեքփոթի» դիմաց. ինչպես են համայնքային բյուջեները վերածվել ընտանեկան բիզնեսի. «ՓաստԵթե հանրաքվեն կայանա, նա հաղթելու է ռեպրեսիաներով, կեղծիքով. «Հրապարակ»Քաղաքական խոհանոցի «ֆիրմային» ուտեստը. «Եթե պարտվեմ, կհեռանամ». «Փաստ»Փակ է Արագածոտնի մարզում Քարի լիճ տանող ավտոճանապարհըԵԱՏՄ մաքսային օրենսգրքում փոփոխություններ կկատարվեն. ինչ կփոխվի բիզնեսի համարԼավրովը հայտարարել է, որ ՌԴ-ն կպաշտպանի Ուկրաինայի ռուսների և ռուսախոս բնակչության իրավունքներըՄխիթարյա՞ն, թե՞ Սուչիչ. Կիվուն ընտրության առաջ է Ատալանտայի հետ խաղից առաջՎերաքննիչը անվավեր է ճանաչել դոցենտ Սահակ Մանուկյանին աշխատանքից ազատելու ԵՊՀ ռեկտորի հրամանըՀզոր փոթորիկը գրեթե ամբողջությամբ ավերել է Բրազիլիայի Տուպանսիրետան քաղաքըՀՀ-ն և Հարավային Կովկասը. ինքնություն և տարածաշրջանային փոխազդեցություններ. քննարկում է տեղի ունեցելԵվրամիությունը պատրաստվում է նոր անդամների համար 10-ամյա փորձաշրջան սահմանելԲուխարեստի ֆորումում քննարկվել են TRIPP-ի և ՀՀ տնտեսական կապերի ընդլայնման հնարավորություններըՀԿԾ-ն ապահովել է Մրցակցության հանձնաժողովի որոշման կատարումը՝ օդային առաքման գների վերաբերյալՇարմազանովը՝ Փաշինյանին․ Ալիևի պահանջը կատարելուց հետո ինձ ի՞նչ՝ վարչապետ կմնաս, թե՞ ոչՌոնալդուն խփեց 986-րդ գոլըԹուրքական մզկիթի տակ թաքնված է 400-ամյա հայկական եկեղեցիԹրամփ․ Պուտինը արտահայտել է Ուկրաինայի հակամարտությունը խաղաղ ճանապարհով կարգավորելու ցանկությունըԱդրբեջանցիները փորձում են յուրացնել նաև Սպենդիարյանի «Ալմաստ» օպերանՁերբակալվել է 57-ամյա տղամարդԴանիան արտաքսել է ռուս դիվանագետին և հնարավոր է կասեցնի ՌԴ քաղաքացիներին վիզաների տրամադրումըՓոփոխություններ կլինեն վաղաժամ ծննդաբերության դեպքում հղիության և ծննդաբերության արձակուրդի տրամադրման կարգումՀորմուզի նեղուցում անհայտ արկի հարվածից հետո լցանավում հրդեհ է բռնկվելՀՀ-ն վերահաստատել է՝ հանձնառու է Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում կայուն տրանսպորտի զարգացմանըԷստոնիան փակում է Ռուսաստանի հետ սահմանին մնացած անցակետերը․ Մոսկվան բողոք է հայտնելՄասկը Զելենսկուն մեղադրել է Starlink-ի վերաբերյալ ստելու մեջ
Մամուլ

ԿԲ-ն կարող է կրկին բարձրացնել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը․ ի՞նչ ազդեցություն կունենա դա քաղաքացիների վրա

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

 Հայաստանի ֆինանսատնտեսական համակարգը ներկայիս փուլում հայտնվել է դրամավարկային քաղաքականության բարդագույն հանգրվանում, որտեղ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի հետագա բարձրացման ռիսկերն ուղղակիորեն և խորքային կերպով փոխկապակցված են ինչպես ներքին տնտեսական գերտաքացման երևույթների, այնպես էլ արտաքին մակրոտնտեսական անկայունությունից բխող ճնշումների հետ։

Գնային կայունության ապահովման հրամայականով պայմանավորված՝ Հայաստանի ԿԲ-ն արդեն իսկ պաշտոնապես թևակոխել է դրամավարկային պայմանների խստացման փուլ՝ վերջերս վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը բարձրացնելով մինչև 7 %-ի սահմանագիծը։ Սակայն տնտեսության մեջ ձևավորված գնաճային ազդակների կառուցվածքն ու ինտենսիվությունը վկայում են, որ խստացման այս ցիկլը դեռևս սպառված չէ, և միջազգային ֆինանսական կառույցները (մասնավորապես Եվրասիական զարգացման բանկը) արդեն իսկ կանխատեսում են, որ առաջիկայում Հայաստանում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը կարող է ենթարկվել նոր վերանայման՝ բարձրանալով մինչև 7,25 %-ի։

Գլխավոր ֆինանսական կարգավորիչի կողմից տոկոսադրույքի նման հետևողական բարձրացման միտումը պայմանավորված է մի շարք օբյեկտիվ մակրոտնտեսական գործոններով, որոնց անտեսումը կարող է հանգեցնել գնաճային գործընթացների անկառավարելիության, մինչդեռ դրանց չեզոքացմանն ուղղված կոշտ քայլերը պարունակում են տնտեսական ակտիվության զսպման և վարկային բեռի ծանրացման լուրջ մարտահրավերներ։

Տոկոսադրույքի բարձրացման հիմնական ներքին դրդապատճառներից առաջինը համախառն պահանջարկի ակնհայտ գերտաքացումն է և տնտեսական աճի ոլորտային խիստ անհամաչափությունը։ Վիճակագրական տվյալների համաձայն, 2026 թվականի հունվար-սեպտեմբեր ամիսներին Հայաստանում տնտեսական ակտիվության ցուցանիշն աճել է բավականին բարձր՝ 6,9 տոկոսով, սակայն այդ աճի ներքին կառուցվածքը խիստ բևեռացված է և հեռու է համաչափ ու հավասարակշռված զարգացման մոդելից։

Տնտեսական էքսպանսիայի հիմնական շարժիչներն են դարձել շինարարության ոլորտը, որն արձանագրել է ապշեցուցիչ՝ 24,9 տոկոս աճ, և ծառայությունների հատվածը, որտեղ աճի տեմպը հասել է 13 տոկոսի։ Ոչ արտահանելի հատվածների նման կտրուկ և պայթյունավտանգ ընդլայնումը ներքին շուկայում ձևավորում է հսկայական լրացուցիչ դրամական հոսքեր, աշխատավարձային ֆոնդերի և շահույթների կենտրոնացում, որոնք, չգտնելով տեղական արտադրության ապրանքների համարժեք առաջարկ, անմիջականորեն ուղղվում են սպառողական շուկա և ուղղակիորեն խթանում գնաճը։ Այս գործընթացին լրացուցիչ թափ են հաղորդում անշարժ գույքի շուկայում պահպանվող ճնշումները, քանի որ ինչպես բնակարանների վարձավճարների, այնպես էլ բուն անշարժ գույքի գների շարունակական աճը շղթայական ռեակցիայով ձևավորում է կայուն և բարձր գնաճային սպասումներ ամբողջ ծառայությունների ոլորտում՝ ստիպելով տնտեսվարողներին իրենց սակագների մեջ ներառել աճող վարձակալական ու պահպանման ծախսերը։ Պահանջարկի այս գերտաքացման հետևանքով Հայաստանում ձևավորվել է թիրախային մակարդակից էականորեն բարձր գնաճային ֆոն, որտեղ տարեկան գնաճն արդեն կազմում է 4,3 տոկոս։ Թեև առաջին հայացքից կարող է որոշակի հանգստություն ներշնչել այն հանգամանքը, որ պարենային ապրանքների գնաճի տեմպերում նկատվել է որոշակի դանդաղում՝ իջնելով մինչև 5,6 տոկոսի, սակայն մակրոտնտեսական կայունության տեսանկյունից առավել մտահոգիչ է այն իրողությունը, որ բնականոն կամ բազային գնաճը շարունակում է ձևավորվել շատ ավելի բարձր մակարդակում։ Սա վկայում է այն մասին, որ գնային ճնշումները կրում են ոչ թե պատահական կամ սեզոնային, այլ խորքային ու մոնետար բնույթ, ինչի պայմաններում Կենտրոնական բանկը պարզապես ստիպված է դիմել տոկոսադրույքի բարձրացման գործիքին՝ փորձելով զսպել ավելցուկային պահանջարկը և գնաճն աստիճանաբար վերադարձնել իր նպատակային՝ 3-ից 4 տոկոսանոց միջակայքին։

Խնդիրն էլ ավելի է բարդանում արտաքին աշխարհաքաղաքական և լոգիստիկ գործոնների ազդեցությամբ. Հայաստանի անմիջական հարևանությամբ՝ Մերձավոր Արևելքում պահպանվող ռազմաքաղաքական լարվածությունը, միջազգային տրանսպորտային ուղիների խաթարումները, ինչպես նաև համաշխարհային շուկաներում էներգակիրների և պարենային հումքի գների բարձր տատանողականությունը կտրուկ մեծացնում են ներկրվող գնաճի ռիսկը։ Երբ արտաքին այս անբարենպաստ ազդակներին գումարվում է նաև Հայաստանի ներսում բնական գազի սակագնի հնարավոր թանկացման ռիսկը և հարակից էներգետիկ ճնշումները, ակնհայտ է դառնում, որ Կենտրոնական բանկը գործում է գնաճային ռիսկերի բազմակողմանի պաշարման պայմաններում։

Այս համատեքստում հանրության և գործարար համայնքի համար ամենակենսական հարցն այն է, թե ինչ գործնական հետևանքներ կունենա վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի հետագա բարձրացումը՝ մինչև կանխատեսվող 7,25 տոկոս կամ ավելի բարձր շեմ, և ինչպես այն կանդրադառնա իրական տնտեսության ու քաղաքացիների ֆինանսական վիճակի վրա։

Դրամավարկային քաղաքականության փոխանցման մեխանիզմի տրամաբանությամբ՝ առաջին և ամենաուղիղ հարվածը լինելու է վարկային ռեսուրսների համատարած թանկացումը։ Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի բարձրացումը նշանակում է, որ առևտրային բանկերի համար ֆինանսական ռեսուրսը՝ փողը, դառնում է ավելի թանկ, իսկ բանկային համակարգն այդ լրացուցիչ ծախսն անխուսափելիորեն տեղափոխում է վերջնական վարկառուների վրա։ Արդյունքում շուկայում նոր տրամադրվող հիփոթեքային, բիզնես և նաև սպառողական վարկերի տոկոսադրույքներն արձանագրելու են աճ՝ սահմանափակելով ինչպես տնային տնտեսությունների գնողունակությունը, այնպես էլ փոքր ու միջին ձեռնարկությունների ներդրումային ակտիվությունը։

Սակայն վարկային շուկայում ռիսկերը չեն սահմանափակվում միայն նոր վարկառուներով. չափազանց սուր խնդիր է առաջանում լողացող կամ փոփոխական տոկոսադրույքներով վարկեր ունեցող սուբյեկտների համար։ Վերջին տարիներին Հայաստանի բանկային պրակտիկայում լայն տարածում են գտել այնպիսի վարկային պայմանագրերը, որոնց տոկոսադրույքներն ուղղակիորեն կապված են Կենտրոնական բանկի վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի կամ դրանից ածանցվող հենանիշների հետ։ Հետևաբար, այն քաղաքացիները կամ ընկերությունները, որոնք արդեն իսկ սպասարկում են նմանատիպ գործող վարկեր, տոկոսադրույքի յուրաքանչյուր բարձրացումից հետո ավտոմատ կերպով բախվելու են իրենց ամսական վճարների ավելացման խնդրին, ինչը կարող է էականորեն ծանրացնել ընտանեկան բյուջեների և բիզնեսի ընթացիկ իրացվելիության բեռը՝ մեծացնելով նաև չաշխատող վարկերի առաջացման հավանականությունը։

Մյուս կողմից, անշուշտ, դրամավարկային խստացումն ունի նաև իր դասական դրական կամ հակակշռող կողմը, որը դրսևորվում է խնայողությունների գրավչության աճով։ Վարկերի թանկացմանը զուգահեռ առևտրային բանկերը լրացուցիչ իրացվելիություն ներգրավելու նպատակով բարձրացնում են նաև ազգային արժույթով՝ դրամային ավանդների տոկոսադրույքները։ Սա տնտեսական խթան է ստեղծում քաղաքացիների և տնտեսվարողների համար՝ իրենց ազատ դրամական միջոցները ոչ թե անմիջապես ուղղելու սպառմանը և շուկայում գների բարձրացմանը, այլ վերածելու բանկային խնայողությունների՝ դրանով իսկ նպաստելով շրջանառության մեջ գտնվող «տաք» փողի զանգվածի կլանմանը և գնաճային ճնշումների մեղմմանը։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում