ԿԲ-ն պետք է արգելի բանկերի կողմից սահմանված կրկնվող և արհեստական սպասարկման վճարները. Կամենդատյան

«Բանկերի և վարկային կազմակերպությունների կողմից անվանական տոկոսադրույքի 24% շեմը տարատեսակ միջնորդավճարներով (հաշվի սպասարկում, հայտի ուսումնասիրություն, գնահատում և այլն) շրջանցելը ֆինանսական շուկայի ամենախոցելի և խնդրահարույց կետերից է։ Թեև օրենքը պարտադրում է ցույց տալ «Տարեկան փաստացի տոկոսադրույքը», դա միայն տեղեկատվական բնույթ ունի և իրավաբանորեն չի արգելում բարձր վճարները»,-պնդումէ «հայաքվե» նախաձեռնության անդամ, տնտեսագետ Հրայր Կամենդատյանը։

Նրա խոսքով, այս արատավոր պրակտիկան արմատախիլ անելու և վարկառուներին իրական պաշտպանություն տալու համար ՀՀ Կենտրոնական բանկը (և օրենսդիրը՝ ԿԲ-ի նախաձեռնությամբ) պետք է կիրառի հետևյալ համակարգային գործիքները․

1. Վերին շեմ սահմանել ոչ թե «Անվանական», այլ «Փաստացի» տոկոսադրույքի վրա

Սա ամենաարդյունավետ և միջազգային պրակտիկայում ընդունված լուծումն է։ Օրենքով պետք է ամրագրվի, որ տարեկան փաստացի տոկոսադրույքը (որն իր մեջ ներառում է բոլոր տեսակի միջնորդավճարները, սպասարկման ու ուսումնասիրության վճարները) չի կարող գերազանցել սահմանված առավելագույն շեմը (օրինակ՝ նույն 24%-ը կամ 30%-ը)։ Այս դեպքում վարկատուն այլևս իմաստ չի ունենա տոկոսը թաքցնել սպասարկման վճարի անվան տակ, քանի որ երկուսն էլ կմտնեն նույն սահմանափակման տակ։

2. Արգելել կրկնվող և արհեստական սպասարկման վճարները

ԿԲ-ն պետք է հստակ կանոնակարգի, թե որ ծառայությունների դիմաց է թույլատրվում գանձել վճար․

Վարկի տրամադրումն ու հայտի ուսումնասիրությունը վարկային կազմակերպության հիմնական գործառույթն են, ոչ թե առանձին ծառայություն։ Դրանց համար լրացուցիչ վճար գանձելը պետք է արգելվի։

Ամսական կամ օրական սպասարկման վճարները (որոնք հաճախ հաշվարկվում են վարկի սկզբնական գումարից, նույնիսկ երբ վարկի կեսն արդեն մարված է) պետք է ամբողջությամբ արգելվեն սպառողական վարկերի դեպքում։

3. Սահմանել միանվագ վճարների կոշտ տոկոսային առաստաղ

Եթե անգամ պահպանվեն որոշակի միանվագ վճարներ (օրինակ՝ գրավի գնահատման կամ նոտարական ծախսեր), ԿԲ-ն պետք է սահմանի դրանց առավելագույն չափը՝ վարկի գումարի նկատմամբ (օրինակ՝ վարկի տրամադրման հետ կապված բոլոր միանվագ ծախսերը միասին չեն կարող գերազանցել վարկի գումարի 1%-ը կամ 2%-ը)։

4. Ամրապնդել վարկունակության (DTI) վերահսկողությունը

Վարկային կազմակերպությունները հաճախ բարձր միջնորդավճարներ են դնում, քանի որ վարկ են տալիս բարձր ռիսկային (անվճարունակ) քաղաքացիներին՝ ակնկալելով, որ բարեխիղճ վճարողների հաշվին կփակեն չվճարողների կորուստները։ ԿԲ-ն պետք է խստացնի Պարտք/Եկամուտ (DTI) գործակցի վերահսկողությունը և խոշոր տուգանքներ կիրառի այն կազմակերպությունների նկատմամբ, որոնք վարկ են տրամադրում առանց վարկառուի իրական եկամուտները ստուգելու։

5. Ստանդարտացնել և պարզեցնել վարկային պայմանագրերը

ԿԲ-ն կարող է ներդնել բոլոր բանկերի և վարկային կազմակերպությունների համար պարտադիր միասնական և պարզեցված պայմանագրի ձևանմուշ, որտեղ արգելված կլինեն թաքնված կամ երկիմաստ ձևակերպումները, իսկ վարկառուն մեկ թվով կտեսնի, թե վերջնարդյունքում քանի դրամ է վերադարձնելու։

«Ամփոփելով՝ քանի դեռ օրենքը սահմանափակում է միայն անվանական տոկոսը, իսկ միջնորդավճարների դաշտը թողնում է ազատ, 24%-ի շեմը մնում է ձևական։ ԿԲ-ի գլխավոր քայլը պետք է լինի օրենսդրական նախաձեռնությամբ «Տարեկան փաստացի տոկոսադրույքի» վրա վերին սահմանաչափ դնելը, ինչը միանգամից կփակի բոլոր շրջանցիկ ուղիները»,-նշում է նա։