Պետական գույքը՝ Քոչարյանների ընտանիքի բիզնեսի՞ հիմք․ միլիարդավոր դրամների գործարքներն ու անպատասխան մնացած հարցերը

ՊԵՏԱԿԱՆ ՍԵՓԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ՄԱՍՆԱՎՈՐ ՇԱՀԻ՞ ԱՂԲՅՈՒՐ

Քոչարյանների ընտանիքի ունեցվածքը, պետական գույքի գործարքներն ու կալանքի տակ գտնվող նախկին նախագահը․ ո՞ւր է տանում այս պատմությունը ։

Հայաստանի քաղաքական կյանքում հերթական լուրջ իրադարձությունն է տեղի ունենում։ Երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը կալանքի տակ է, իսկ նրա և ընտանիքի ունեցվածքի, բիզնես կապերի ու տարիներ առաջ իրականացված պետական գույքի օտարման գործարքների շուրջ հարուցված քրեական գործը կրկին հայտնվել է հանրային ուշադրության կենտրոնում։

Սակայն այս պատմությունը միայն նախկին նախագահի կալանքի կամ իշխանություն–ընդդիմություն հակամարտության մասին չէ։ Դրա հիմքում շատ ավելի կարևոր հարցեր են՝ ինչպե՞ս է ձևավորվել նախկին նախագահի ընտանիքի տնտեսական կարողությունը, ի՞նչ դեր են ունեցել պետական գույքի օտարման գործարքները, և արդյո՞ք պետական պաշտոնն ու հանրային ռեսուրսները որևէ կերպ ծառայել են մասնավոր տնտեսական շահերի ձևավորմանը։

Հանրության համար կարևոր է հասկանալ ոչ միայն, թե ով է այսօր գտնվում կալանքի տակ, այլև՝ ինչ է տեղի ունեցել տարիներ առաջ, ինչ փաստաթղթեր կան, ինչ ֆինանսական հոսքեր են ուսումնասիրվում և ով է իրականում շահել այդ գործարքներից։

Քոչարյանի պաշտպանական կողմը կատարվածը ներկայացնում է որպես քաղաքական հետապնդում, մինչդեռ քննության մարմինները խոսում են պետական գույքի օտարման, առանձնապես խոշոր չափերի կաշառքի և փողերի լվացման վերաբերյալ մեղադրանքների մասին։ Այս երկու դիրքորոշումներն էլ պետք է ստուգվեն փաստերով և իրավական ընթացակարգերով։

Բայց կա մի հարց, որից հնարավոր չէ խուսափել․ եթե պետական սեփականությունը փոխանցվել է մասնավոր շահառուներին՝ պետության համար անբարենպաստ պայմաններով, ապա ո՞վ է պատասխան տալու, և ինչպե՞ս է վերականգնվելու հանրությանը պատկանող հնարավոր վնասը։

Ստորև ներկայացնում ենք քննության մեջ հիշատակվող հիմնական գործարքները, դրանց ֆինանսական չափերը և այն հարցերը, որոնց պատասխանները հասարակությունն իրավունք ունի պահանջելու։

Պետական գույքը սովորական առևտրային ապրանք չէ։ Այն ստեղծվել է հանրային միջոցներով, պատկանում է պետությանը և պետք է ծառայի հասարակության շահերին։ Հետևաբար, երբ պետական հողատարածքները, պատմական շենքերը, մարզական կառույցներն ու տնտեսական նշանակության այլ ակտիվներ հայտնվում են մասնավոր ընկերությունների ձեռքում, հասարակությունն իրավունք ունի պահանջելու մեկ պարզ բան՝ ամբողջական հաշվետվություն։

Ռոբերտ Քոչարյանի նախագահության տարիներին՝ 1998–2008 թվականներին, պետական գույքի օտարման մի շարք գործարքներ այժմ հայտնվել են խոշոր քրեական վարույթի կենտրոնում։ Հակակոռուպցիոն մարմինների ներկայացրած վարկածով՝ պետական ակտիվների մի մասը փոխանցվել է շուկայական արժեքից էապես ցածր գներով, իսկ հետագա գործարքներով դրանց նկատմամբ վերահսկողությունը կամ իրական սեփականությունը քողարկվել է։

Խոսքը միայն մի քանի հողակտորի կամ անշարժ գույքի մասին չէ։ Քննության մեջ ներառված են ընկերությունների բաժնեմասեր, հանգստյան համալիրներ, առևտրային տարածքներ, ավտոմոբիլային բիզնես և տասնյակ անշարժ գույքեր։

Օգոստոսի 25-ին Ռոբերտ և Սեդրակ Քոչարյանները ձերբակալվեցին։ Հոկտեմբերի 24-ին Ռոբերտ Քոչարյանի կալանքը երկարաձգվեց ևս երկու ամսով։ Պաշտպանական կողմը հայտարարել է, որ բողոքարկելու է որոշումը և վիճարկում է մեղադրանքի հիմնավորվածությունը։

Սակայն այս գործի հիմնական հարցը շատ ավելի լայն է, քան երկու անձանց քրեական պատասխանատվությունը։

Եթե պետական գույքը վաճառվել է շուկայականից ցածր գնով, ո՞վ է որոշել այդ գինը, ո՞վ է ստացել տնտեսական օգուտը, և ինչո՞ւ պետությունը չի ստացել իր սեփականության իրական արժեքը։

1. PLAY CITY․ 8.3 ՀԵԿՏԱՐ՝ 44.7 ՄԻԼԻՈՆ ԴՐԱՄՈՎ

Աճառյան և Ծարավ Աղբյուր փողոցների հարակից 8.3 հեկտար տարածքը, ըստ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի հրապարակած տվյալների, ձեռք է բերվել 44 միլիոն 657 հազար դրամով։

Այդ տարածքում 2002 թվականին կառուցվել է «Փլեյ Սիթի» ժամանցային կենտրոնը։ Իսկ 2004 թվականին տարածքի սեփականատեր «Ֆաստ Քարդ» ընկերության 50 տոկոս բաժնեմասը նվիրատվությամբ փոխանցվել է Սեդրակ Քոչարյանին։

Այս դրվագում խնդիրը միայն ձեռքբերման գինը չէ։ Հարց է առաջանում՝ ինչպե՞ս է պետական գույքը հայտնվել մասնավոր ընկերության ձեռքում, ինչպե՞ս է ձևավորվել այդ ընկերության սեփականատերերի շրջանակը, և ի՞նչ տնտեսական հիմնավորում է ունեցել հետագա բաժնեմասի փոխանցումը։

Եթե գույքն իսկապես վաճառվել է շուկայական արժեքից ցածր գնով, ապա պետության հնարավոր կորուստը չի սահմանափակվում միայն վաճառքի պահին ստացված գումարի տարբերությամբ։ Պետք է գնահատել նաև հետագա տնտեսական օգուտը։

Հանրային սեփականության վաճառքը չի կարող վերածվել մասնավոր բիզնեսի մեկնարկային արտոնության։

2. ԿԱՍԿԱԴ․ 39.6 ՄԻԼԻՈՆԻՑ ՄԻՆՉԵՎ 1.742 ՄԻԼԻԱՐԴ ԴՐԱՄ

Գործի առավել ուշագրավ դրվագներից մեկը վերաբերում է Կասկադի հարակից մոտ երկու հեկտար տարածքին։

Ըստ քննության տվյալների՝ այն ձեռք է բերվել 39 միլիոն 630 հազար դրամով։ Այնուհետև փոխանակվել է Երևանի ավելի շահավետ հատվածում գտնվող՝ նույն մակերեսով պետական հողատարածքի հետ, որը հետագայում վաճառվել է 1 միլիարդ 741 միլիոն 931 հազար դրամով։

Թվերը խոսուն են։ Բայց դրանց իրավական նշանակությունը պետք է պարզվի փաստաթղթերով։

Հարցերը հետևյալն են.

Ո՞վ է նախաձեռնել հողատարածքների փոխանակումը։

Ինչպե՞ս են գնահատվել երկու տարածքները։

Ինչո՞ւ է ընտրվել հենց այդ փոխանակման մեխանիզմը։

Արդյո՞ք պետությունը ստացել է համարժեք գույք կամ փոխհատուցում։

Ո՞վ է ստացել հետագա վաճառքից առաջացած տնտեսական օգուտը։

Այստեղ առանցքային է ոչ միայն առաջին գործարքը, այլև ամբողջ շղթան։ Եթե փոխանակման արդյունքում պետությանն ավելի ցածր արժեք ունեցող գույք է մնացել, ապա պետք է պարզվի նաև այդ որոշման պատասխանատուների շրջանակը։

3. ՊԱՐՈՆՅԱՆ 8․ ՊԵՏԱԿԱՆ ՇԵՆՔԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՄԱՍՆԱՎՈՐ ԱՆՇԱՐԺ ԳՈՒՅՔ

Երևանի Պարոնյան 8 հասցեի շենքը գտնվել է «Երասպասարկում» պետական ՓԲԸ-ի հաշվեկշռում։ Ըստ քննության տվյալների՝ այն ձեռք է բերվել 40 միլիոն դրամով։

Հետագայում այդ տարածքում կառուցվել է բազմաբնակարան շենք, որտեղ ձևավորվել են 600 քառակուսի մետր ընդհանուր մակերեսով հասարակական նշանակության տարածքներ։ Դրանց շուկայական արժեքը գնահատվել է 331 միլիոն 800 հազար դրամ։ Քննության նյութերում հիշատակվում են նաև երկու ավտոկայանատեղիներ, որոնք, ըստ մեղադրանքի վարկածի, ձևական գործարքներով գրանցվել են Սեդրակ Քոչարյանի անունով։

Այս դրվագում պետք է պարզել ոչ միայն անշարժ գույքի վաճառքի գինը, այլև կառուցապատման ներդրումների իրական ծավալը, պետության մասնակցության պայմանները և վերջնական շահառուներին։

Պետական գույքի օտարումը չի կարող գնահատվել միայն այն հարցով, թե ինչ գումար է փոխանցվել պետական հաշվին։ Պետք է պարզվի նաև, թե ով է ստացել դրա հետագա տնտեսական արժեքը։

4. ORANGE FITNESS․ ՄԱՐԶԱԿԱՆ ԴՊՐՈՑԻ ՏԱՐԱԾՔԸ՝ ՄԱՍՆԱՎՈՐ ԲԻԶՆԵՍԻ ՀԱՄԱՐ  

Ծիծեռնակաբերդի խճուղի 7/1 հասցեում գտնվող շուրջ 29 հազար քառակուսի մետր հողատարածքը և դրա վրա գտնվող 1700 քառակուսի մետր շինությունը պատկանել են թենիսի օլիմպիական հերթափոխի մանկապատանեկան մարզադպրոցին։

Հրապարակված քննության տվյալների համաձայն՝ գույքը ձեռք է բերվել 12 միլիոն 267 հազար դրամով։ 2008 թվականին այդ տարածքում կառուցվել է Orange Fitness մարզական կենտրոնը։

Մեղադրանքի վարկածով՝ 2009 թվականին գույքի սեփականատեր ընկերության 50 տոկոս բաժնեմասը ձևական գործարքով գրանցվել է նախկին նախագահի որդու հիմնադրած ընկերության անունով։

Այս պատմությունը բարձրացնում է հանրային նշանակության առանձնահատուկ խնդիր։

Եթե մարզական դպրոցի օգտագործած հողատարածքը փոխանցվել է մասնավոր առևտրային գործունեության, ապա հասարակությունը պետք է իմանա՝ ինչ իրավական հիմքով է դա կատարվել, ինչ է ստացել պետությունը դրա դիմաց և ինչ է տեղի ունեցել մարզադպրոցի գույքային իրավունքների հետ։

Հանրային սպորտային ենթակառուցվածքը չի կարող դիտարկվել որպես սովորական մասնավորեցման ենթակա ազատ տարածք՝ առանց հանրային շահի պատշաճ գնահատման։

5. «ԿԱՊՈՒՏԱԿ ՍԵՎԱՆ»․ ՀԱՆԳՍՏՅԱՆ ՀԱՄԱԼԻՐԻ ԲԱԺՆԵՄԱՍԸ

Գեղարքունիքի մարզում գտնվող «Կապուտակ Սևան» հանգստյան համալիրը նույնպես հայտնվել է քննության ուշադրության կենտրոնում։

Ըստ հրապարակված տվյալների՝ համալիրը ձեռք է բերվել 83 միլիոն 669 հազար դրամով։ Հետագայում այն տնօրինող Art Build ընկերության 50 տոկոս բաժնեմասը 2010 թվականի հունվարի 15-ին ձևական առուվաճառքի գործարքով գրանցվել է Սեդրակ Քոչարյանի անունով։

Այստեղ կարևոր է պարզել ընկերության բաժնեմասի իրական արժեքը, գործարքի ֆինանսավորման աղբյուրը և սեփականության փոխանցման տնտեսական նպատակահարմարությունը։

Եթե բաժնեմասը փոխանցվել է առանց համարժեք վճարման կամ ձևական գործարքով, ապա պետք է պարզվի՝ ով է իրականում վճարել, ով է ստացել տնտեսական օգուտը և ինչ փաստաթղթերով է հիմնավորվել գործարքը։

6. «ՊԻԱՑՑԱ ԳՐԱՆԴԵ»․ 56 ԱՆՇԱՐԺ ԳՈՒՅՔ՝ 2.634 ՄԻԼԻԱՐԴ ԴՐԱՄ ԱՐԺՈՂՈՒԹՅԱՄԲ

Գործի ամենախոշոր դրվագներից մեկը վերաբերում է Երևանի Վազգեն Սարգսյան 20 հասցեում գտնվող Սպայի տան պատմամշակութային շենքին և Նալբանդյան 16 հասցեի կիսակառույց շինությանը։

Հակակոռուպցիոն մարմինների վարկածով՝ այդ գույքերը պետական սեփականությունից դուրս բերելու և «Պիացցա Գրանդե» ընկերությանը փոխանցելու դիմաց Ռոբերտ Քոչարյանին փոխանցվել է ընդհանուր 2 միլիարդ 633 միլիոն 934 հազար դրամ արժեքով 56 անշարժ գույք։

Քննության համաձայն՝ այդ գույքերը ձևական առուվաճառքի պայմանագրերով գրանցվել են ընտանիքի անդամների և նրանց հետ փոխկապակցված կազմակերպությունների անուններով՝ իրական պատկանելությունը քողարկելու նպատակով։

Այս դրվագն առանձնահատուկ ուշադրություն է պահանջում։

Խոսքը մեկ բնակարանի կամ մեկ հողատարածքի մասին չէ։ Խոսքը 56 անշարժ գույքի մասին է, որոնց ընդհանուր արժեքը գնահատվել է ավելի քան 2.6 միլիարդ դրամ։

Հետևաբար, քննությունը պետք է պատասխանի մի շարք հարցերի.

Որտեղի՞ց են առաջացել այդ 56 գույքերը։

Ո՞վ է եղել դրանց սկզբնական սեփականատերը։

Ո՞վ է վճարել դրանց ձեռքբերման համար։

Ինչո՞ւ են ընտրվել ընտանիքի անդամների և փոխկապակցված ընկերությունների անունները։

Ո՞վ է փաստացի տնօրինել այդ գույքերը։

Եթե այդ փոխանցումները եղել են կաշառքի դիմաց, ապա սա պետական գույքի օտարման և անձնական հարստության ձևավորման միջև ենթադրվող կապի կարևորագույն դրվագներից է։

7. ՊՆ ՀՈՂԵՐ ԵՎ TOYOTA YEREVAN․ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱԿՏԻՎԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺՆԵՄԱՍ

Ծովակալ Իսակովի պողոտայի 22 և 22/4 հասցեներում գտնվող՝ Պաշտպանության նախարարությանը պատկանող հողատարածքների ընդհանուր շուկայական արժեքը, ըստ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի, կազմել է 1 միլիարդ 393 միլիոն 870 հազար դրամ։

Քննության տվյալներով՝ դրանք նախկին նախագահի հետ մտերիմ անձին պատկանող ընկերությանը վաճառվել են այդ արժեքից մոտ չորս անգամ ցածր գնով։

Մեղադրանքի վարկածով՝ պետական հողերի էժան օտարման և Հայաստանում Toyota ընկերության ներկայացուցչության հիմնադրումն ապահովելու դիմաց 2006 թվականի մայիսի 9-ին Ռոբերտ Քոչարյանին փոխանցվել է Toyota Yerevan ընկերության 30 տոկոս բաժնեմասը։ Հետագայում այդ բաժնեմասը գրանցվել է Սեդրակ Քոչարյանի անունով։

Այս դրվագում պետք է պարզվի ոչ միայն հողի վաճառքի իրավաչափությունը, այլև բիզնես բաժնեմասի փոխանցման ամբողջական ֆինանսական պատմությունը։

Ո՞վ է վճարել բաժնեմասի համար։ Ո՞րն է եղել դրա իրական արժեքը։ Ինչո՞ւ է այն փոխանցվել հենց այդ պահին։ Ի՞նչ կապ է ունեցել պետական հողերի օտարումը ընկերության բաժնեմասի փոխանցման հետ։

Եթե քննության վարկածը հաստատվի, ապա խոսքը պետական որոշման և մասնավոր բիզնես շահի միջև ուղղակի փոխհատուցման ենթադրյալ մեխանիզմի մասին կլինի։

8. 144 ՄԻԼԻԱՐԴ ԴՐԱՄ, 309 ՄԻԼԻՈՆ ԴՈԼԱՐ, 77 ՄԻԼԻՈՆ ԵՎՐՈ․ Ի՞ՆՉ ԵՆ ՑՈՒՅՑ ՏԱԼԻՍ ՓՈԽԱՆՑՈՒՄՆԵՐԸ

Քննության շրջանակում ուսումնասիրվում են նաև Սեդրակ Քոչարյանի անունով 2001–2019 թվականներին կատարված դրամական փոխանցումները։

Հակակոռուպցիոն կոմիտեի հրապարակած տվյալներով՝ դրանց ընդհանուր ծավալները կազմել են՝

144 մլրդ դրամ Ուսումնասիրվող դրամական փոխանցումներ

$309 մլն ԱՄՆ դոլար €77 մլն Եվրո

18 մլն Ռուսական ռուբլի 30+

Ուսումնասիրվող անշարժ գույքեր Հայաստանում և արտերկրում

Այս թվերը պահանջում են մանրակրկիտ ֆինանսական ուսումնասիրություն։

Սակայն կա մի կարևոր տարբերություն․ դրամական փոխանցումների ընդհանուր ծավալը նույնը չէ, ինչ անձի կամ ընտանիքի զուտ կարողությունը։ Դրանք ինքնին չեն ապացուցում ապօրինի ծագում։ Պետք է պարզել փոխանցումների աղբյուրները, ստացողներին, տնտեսական նշանակությունը, հարկային հայտարարագրերը և դրանց կապը քննվող գործարքների հետ։

Հարցն այն է, թե արդյոք հնարավոր է փաստաթղթերով բացատրել այդ ֆինանսական շարժի ամբողջ ծավալը։ Եթե կան օրինական բիզնես եկամուտներ, դրանք պետք է ներկայացվեն և ստուգվեն։

Եթե կան չհիմնավորված միջոցներ, դրանց ծագումը պետք է պարզվի օրենքով սահմանված կարգով։ 

9. ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒ՞Մ, ԹԵ՞ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ․ ԵՐԿՈՒ ՀԱՐՑՆ ԷԼ ՊԵՏՔ Է ՍՏՈՒԳՎԵՆ

Քոչարյանի պաշտպանական կողմը գործը ներկայացնում է որպես քաղաքական հետապնդում։ Փաստաբանները վիճարկում են մեղադրանքի ձևակերպումները, նախկին նախագահի սահմանադրական անձեռնմխելիության հարց են բարձրացնում և հայտարարում, որ որոշումները կայացվել են կառավարության կողմից, իսկ նախագահի մասնակցությունը եղել է սահմանադրական ընթացակարգի շրջանակում։

Քոչարյանի քաղաքական դաշինքն էլ ձերբակալությունները որակել է քաղաքական հաշվեհարդար։ Այս պնդումները նույնպես պետք է դիտարկվեն որպես պաշտպանական և քաղաքական կողմի դիրքորոշումներ, ոչ թե հաստատված փաստեր։ 

Բայց քաղաքական հետապնդման մասին հայտարարությունը ինքնին չի պատասխանում պետական գույքի օտարման վերաբերյալ հարցերին։

Միաժամանակ, պետական մեղադրանքի առկայությունը նույնպես ինքնաբերաբար չի ապացուցում մեղավորություն։

Իրավական գործընթացի նկատմամբ հանրային վստահությունը կախված է երեք հանգամանքից՝

1.Մեղադրանքի յուրաքանչյուր դրվագի վերաբերյալ ապացույցների հրապարակային և դատական ստուգում։

2.Մեղադրյալների պաշտպանության իրավունքի և անմեղության կանխավարկածի լիարժեք պահպանում։

3.Քաղաքական ազդեցությունից անկախ, պատճառաբանված դատական որոշումներ։

Հատկապես կարևոր է, որ նույն չափանիշները կիրառվեն բոլոր նախկին և ներկա պաշտոնյաների նկատմամբ։

10. ՊԵՏՈՒԹՅԱՆԸ ՎՆԱՍԸ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆԵԼՈՒ ԽՆԴԻՐԸ

Այս գործի վերջնական արդյունքը չպետք է սահմանափակվի միայն նրանով, թե ով կկանգնի դատարանի առաջ և ինչ պատիժ կստանա։

Եթե դատարանը հաստատի, որ պետական գույքը օտարվել է ապօրինի, ապա առաջ է գալու նաև հանրային վնասի վերականգնման հարցը։

Այստեղ անհրաժեշտ է տարբերակել երեք իրավական գործընթաց.

Արգելանք՝ գույքի տնօրինման կամ օտարման սահմանափակում։

Բռնագանձում՝ դատարանի որոշմամբ գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքի հարկադիր դադարեցում՝ օրենքով սահմանված հիմքերով։

Պետությանը վերադարձ՝ հանրային սեփականության իրավունքի փաստացի վերականգնում։

Այս գործողությունները նույնը չեն։

Պետությունը պետք է ներկայացնի նաև իր հաշվարկները՝ ինչ գույք է կորցրել, ինչ արժեքով, ինչ վնաս է առաջացել և ինչ չափով է հնարավոր այն վերականգնել։

Եթե վերադարձված գույքեր լինեն, դրանց հետագա օգտագործումը նույնպես պետք է լինի թափանցիկ։ Հանրությունը պետք է տեսնի, որ վերադարձված ակտիվները չեն դառնում նոր մասնավոր շահերի կամ նոր կասկածելի գործարքների առարկա։

Եվ ի վերջո, այս քրեական գործը կարևոր է ոչ միայն Ռոբերտ և Սեդրակ Քոչարյանների, այլև Հայաստանի պետական կառավարման ամբողջ համակարգի   համար։

Եթե քննության ներկայացրած տվյալները հաստատվեն դատարանում, ապա հասարակությունը գործ կունենա պետական սեփականության օտարման, հնարավոր կաշառքների, սեփականության իրական պատկանելության քողարկման և խոշոր ֆինանսական հոսքերի վերաբերյալ ծանր իրավական հարցերի հետ։

Բայց այստեղ կա մեկ ավելի խորքային խնդիր։ Ինչպե՞ս կարող էր պետական գույքի կառավարման համակարգը թույլ տալ, որ հանրային նշանակության հողատարածքները, շենքերը և այլ ակտիվները հայտնվեն մասնավոր շահառուների ձեռքում՝ առանց բավարար թափանցիկության և արդյունավետ վերահսկողության։

Ո՞վ է ստորագրել համապատասխան որոշումները։ Ո՞վ է գնահատել գույքը։ Ո՞վ է հաստատել վաճառքի պայմանները։ Ո՞վ է վերահսկել բաժնեմասերի փոխանցումները։ Եվ արդյո՞ք այդ գործընթացների համար պատասխանատվություն կրելու են նաև այն պաշտոնյաները, որոնք գործարքների իրականացմանն աջակցել են։

Պետական գույքը որևէ նախագահի, նախարարի, պաշտոնյայի կամ նրանց ընտանիքի սեփականությունը չէ։ Այն հանրության սեփականությունն է։

Հետևաբար, հանրությունը պետք է ստանա ոչ թե քաղաքական հայտարարություններ, այլ փաստաթղթեր, գնահատման եզրակացություններ, ֆինանսական հաշվետվություններ և դատարանի հիմնավորված որոշումներ։

Քոչարյանների գործի վերջնական գնահատականը կտա դատարանը։ Բայց պետական սեփականության կառավարման վերաբերյալ հարցերը չեն ավարտվելու նույնիսկ դատավճռով։

Որովհետև ամենակարևոր հարցը մնում է նույնը՝

Եթե պետական հարստությունը տարիներ շարունակ օտարվել է պետության համար անբարենպաստ պայմաններով, ո՞վ է պատասխան տալու դրա համար, և ինչպե՞ս է վերադարձվելու հանրությանը պատկանող հարստությունը։