Սահմանադրությունը՝ իշխանության քաղաքական առևտրի սեղանին․ երբ երկրի հիմնական օրենքը դառնում է արտաքին պահանջների թիրախ

Հայաստանի Սահմանադրությունը պետության ինքնիշխանության, իրավական համակարգի և ազգային պետականության հիմնասյունն է։ Բայց այսօր այն աստիճանաբար վերածվում է քաղաքական առևտրի առարկայի, որտեղ ամեն ինչ չափվում է ոչ թե երկրի շահերով, այլ նրանով, թե ինչ պահանջ է ներկայացվում դրսից և ինչ զիջման է պատրաստ ներսի իշխանությունը։ Ամենավտանգավորն այն է, որ Սահմանադրության փոփոխության հարցը ներկայացվում է գրեթե որպես սովորական քաղաքական կամ տեխնիկական գործընթաց։ Մինչդեռ խոսքը պետության հիմնարար փաստաթղթի մասին է, ոչ թե իշխանության հերթական ծրագրի, որը կարելի է փոխել՝ ըստ քաղաքական իրավիճակի։ Ադրբեջանը տարիներ շարունակ առաջ է քաշում Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխության պահանջը՝ այն կապելով խաղաղության պայմանագրի հետ։

Եվ այստեղ առաջանում է ամենակարևոր հարցը՝ ինչո՞ւ պետք է Հայաստանի պետականության հիմնարար փաստաթուղթը դառնա հարևան երկրի քաղաքական օրակարգի թելադրանքի առարկա։ Եթե Սահմանադրությունը փոխելու անհրաժեշտությունը բխում է Հայաստանի ներպետական իրավական համակարգի իրական խնդիրներից, ապա այդ հարցը պետք է քննարկվի բացառապես Հայաստանի քաղաքացիների, իրավաբանների և պետական ինստիտուտների շրջանակում։ Բայց եթե փոփոխության հիմքում արտաքին ճնշումն է, ապա սա արդեն բոլորովին այլ պատմություն է։ Իշխանությունը կարող է փորձել համոզել հանրությանը, թե Սահմանադրության փոփոխությունը խաղաղության ճանապարհին անհրաժեշտ քայլ է։ Բայց խաղաղությունը չի կարող կառուցվել այն տրամաբանությամբ, որ մի կողմը պահանջներ է ներկայացնում, իսկ մյուսը հերթով վերանայում է սեփական պետական հիմքերը՝ այդ պահանջներին համապատասխանելու համար։ Եվս մեկ անհարմար հարց․ եթե այսօր Սահմանադրության փոփոխությունը ներկայացվում է որպես խաղաղության նախապայման, վաղը ո՞վ է երաշխավորելու, որ նոր պահանջներ չեն առաջանա։

Ո՞վ է երաշխավորելու, որ հաջորդիվ չեն դրվի այլ քաղաքական, տարածքային կամ իրավական պայմաններ։ Պետության ուժը միայն բանակով կամ դիվանագիտական հայտարարություններով չի չափվում։ Այն չափվում է նաև նրանով, թե որքանով է իշխանությունը պատրաստ պաշտպանել սեփական պետության ինքնիշխան որոշումներ կայացնելու իրավունքը։ 

Իսկ եթե երկրի հիմնական օրենքի շուրջ որոշումները սկսում են կայացվել արտաքին պահանջների ստվերի տակ, ապա հանրությունն իրավունք ունի հարցնելու՝ այս գործընթացում ո՞ւմ շահն է առաջին տեղում՝ Հայաստանի՞, թե՞ այն երկրի, որը տարիներ շարունակ փորձում է իր պայմանները թելադրել Երևանին։ Սահմանադրությունը իշխանության սեփականությունը չէ։ Այն ոչ Փաշինյանի անձնական փաստաթուղթն է, ոչ էլ բանակցային սակարկության առարկա։ Այն Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների և պետության իրավական հիմքն է։ Խաղաղությունը կարևոր է, բայց խաղաղության անվան տակ սեփական ինքնիշխանությունը սակարկության դնելը խաղաղություն չէ։ Դա կարող է դառնալ մի գործընթաց, որի գինը Հայաստանը դեռ երկար է վճարելու։ Իսկ ամենամտահոգիչն այն է, որ այդ գինը կարող են վճարել ոչ թե այսօր որոշումներ կայացնողները, այլ վաղվա սերունդները։ Երբ պետության հիմնարար օրենքը հայտնվում է արտաքին պահանջների ու քաղաքական պայմանավորվածությունների քննարկման կենտրոնում, արդեն միայն Սահմանադրության մասին չէ խոսքը։ Խոսքը Հայաստանի՝ որպես ինքնիշխան պետություն որոշումներ կայացնելու իրավունքի մասին է։

Հայաստանը դեռ բազմաթիվ չլուծված խնդիրներ ունի, դեռ պատասխաններ է սպասում անվտանգության, պետականության և ապագայի վերաբերյալ ամենակարևոր հարցերին։ Եվ այս իրավիճակում հասարակությունն իրավունք ունի պահանջելու հստակ պատասխան՝ ի՞նչ է ստանալու երկիրը և ի՞նչ գին է վճարելու այդ խաղաղության դիմաց։ Խաղաղությունը պետք է ամրապնդի Հայաստանի պետականությունը, ոչ թե այն դարձնի անվերջ զիջումների գործընթաց։ Որովհետև խաղաղության հասնելու ճանապարհին ամենակարևորը չպետք է մոռանալ՝ Հայաստանը պարզապես բանակցությունների մասնակից չէ, Հայաստանը պետություն է՝ իր Սահմանադրությամբ, ինքնիշխանությամբ և սեփական ապագան որոշելու իրավունքով։

NEWSPRESS.am