Գագիկ Ծառուկյանի կալանքը շարունակելու ի՞նչ իրավական անհրաժեշտություն կա․ դատարանը պետք է առաջնորդվի օրենքով, ոչ թե քաղաքական աղմուկով

Գագիկ Ծառուկյանի անհապաղ ազատ արձակման պահանջով ԲՀԿ-ի հերթական հայտարարությունը կրկին ուշադրության կենտրոնում է պահել նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցը։ Այս պատմության մեջ, սակայն, ամենակարևորը ոչ քաղաքական հայտարարություններն են, ոչ էլ այն, թե ով որքան բարձրաձայն է պահանջում նրա ազատ արձակումը, այլ շատ ավելի պարզ հարցը՝ ի՞նչ իրավական հիմքով պետք է մարդը շարունակի մնալ կալանքի տակ։

ԲՀԿ-ն իր հայտարարության մեջ ընդգծում է մի կարևոր հանգամանք՝ նախաքննությունն ավարտվել է, քրեական գործն ուղարկվել է դատարան, և, հետևաբար, Ծառուկյանին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտությունն այլևս հիմնավորված չէ։

Սա այն հարցն է, որին դատարանը պետք է տա հստակ իրավական պատասխան։ Քրեական դատավարության օրենսգիրքը կալանքը չի դիտարկում որպես ինքնանպատակ միջոց։ Օրենքը նախատեսում է, որ անձին կալանքի տակ պահելը պետք է հիմնավորված լինի կոնկրետ հանգամանքներով։

Մասնավորապես, պետք է գնահատվի՝ արդյոք առկա՞ է փախուստի վտանգ, արդյոք անձը կարո՞ղ է խոչընդոտել դատական քննությանը կամ չկատարել իր դատավարական պարտականությունները։

Ավելին՝ օրենքը նախատեսում է նաև այլընտրանքային խափանման միջոցներ՝ տնային կալանք, գրավ և այլ սահմանափակումներ։ Այսինքն՝ կալանքը միակ հնարավոր տարբերակը չէ։

Իհարկե, նախաքննության ավարտն ինքնաբերաբար չի նշանակում, որ կալանքը պետք է վերացվի։ Բայց այն էական հանգամանք է, որը դատարանը պարտավոր է գնահատել՝ պարզելով, թե արդյոք նախկինում մատնանշված ռիսկերը դեռ պահպանվո՞ւմ են և արդյոք դրանք հնարավոր չէ չեզոքացնել ավելի մեղմ խափանման միջոցի կիրառմամբ։

Միաժամանակ, դատարանը չպետք է անտեսի, որ մեղադրանքի ծանրությունը կամ անձի հանրային ու քաղաքական կարգավիճակն ինքնին բավարար հիմք չեն կալանքը շարունակելու համար։ Դրա համար անհրաժեշտ են կոնկրետ, անհատականացված և ստուգելի հիմնավորումներ։

Այսպիսով՝ եթե մեղադրող կողմը չի կարող ներկայացնել կալանքի շարունակման համար բավարար իրավական հիմքեր, ապա ինչո՞ւ պետք է բացառվի ավելի մեղմ խափանման միջոցի կիրառումը։

Ծառուկյանի ազատ արձակման պահանջը կարող է ունենալ քաղաքական հնչեղություն, սակայն նրա ազատության հարցը պետք է լուծվի բացառապես իրավական փաստարկների հիման վրա։

Դատարանի խնդիրը քաղաքական հայտարարություններին արձագանքելը չէ, այլ գործի հանգամանքները գնահատելն ու օրենքով հիմնավորված որոշում կայացնելը։

Վաղվա դատական նիստում առանցքայինը հենց այս հարցի պատասխանն է լինելու՝ կա՞ արդյոք այսօր Գագիկ Ծառուկյանին կալանքի տակ պահելու իրական և բավարար իրավական անհրաժեշտություն, թե՞ հնարավոր է ապահովել դատավարության բնականոն ընթացքը՝ ավելի մեղմ խափանման միջոցով։ Ի վերջո, կալանքը չի կարող դառնալ պատիժ մինչև դատավճիռը։ Իսկ օրենքի պահանջը պետք է նույնը լինի բոլորի համար՝ անկախ նրանից, թե ով է մեղադրյալը և ինչ քաղաքական կամ հանրային դիրք ունի։