Աուտիզմի ախտորոշումները կտրուկ աճել են

Համալիր գնահատում անցած նոր ուսումնասիրությունը որևէ ապացույց չի հայտնաբերել, որ հղիության ընթացքում մրգերի և բանջարեղենի վրա սովորաբար հանդիպող թունաքիմիկատների մնացորդների ազդեցությունը կապված է երեխաների մոտ աուտիզմին բնորոշ հատկանիշների առաջացման հետ։ Այս մասին նշված է «Հերացի» վերլուծական կենտրոնի պատրաստած նյութի մեջ։  

Օգոստոսի 24-ին «JAMA Pediatrics» ամսագրում հրապարակված հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվել են հղի կանանցից վերցված մեզի նմուշներում առկա պեստիցիդների մետաբոլիտները, իսկ ավելի ուշ գնահատվել են նրանց երեխաների մոտ աուտիզմին բնորոշ սոցիալական դժվարությունները։ Հետազոտողները որևէ պատճառահետևանքային կապ չեն հայտնաբերել չափված պեստիցիդների ազդեցության և աուտիզմի սպեկտրի խանգարմանը բնորոշ հատկանիշների միջև։ Այս ուսումնասիրությունը նոր փաստարկներ է ավելացնում աուտիզմի պատճառների և ախտորոշումների աճի բացատրության շուրջ ընթացող քննարկումներին։

Ուսումնասիրության շրջանակում հետևել են ավելի քան 3000 մայրերի, որոնք մասնակցել են Առողջապահության ազգային ինստիտուտի (NIH)՝ «Շրջակա միջավայրի ազդեցությունը երեխայի առողջության արդյունքների վրա» (ECHO) ծրագրին։ Նյու Յորքի համալսարանի (NYU) հետազոտողները վերլուծել են հղիության ընթացքում վերցված մեզի նմուշները՝ գնահատելու ֆոսֆորօրգանական պեստիցիդների ազդեցության մակարդակը. խոսքը գյուղատնտեսության մեջ լայնորեն կիրառվող քիմիկատների մասին է, որոնք կարող են հետքային մնացորդներ թողնել գյուղատնտեսական արտադրանքի վրա։

Հետազոտության և դրան ուղեկցող՝ NYU Langone-ի հայտարարության համաձայն՝ գիտնականները պարզել են, որ մասնակից հղի կանանցից գրեթե բոլորի մոտ հայտնաբերվել են թունաքիմիկատների մետաբոլիտներ, ինչը վկայում է սննդի և շրջակա միջավայրի մեջ այդ նյութերի լայն տարածվածության մասին։ Չնայած ազդակի տարածվածությանը՝ հետազոտողները որևէ ապացույց չեն հայտնաբերել առ այն, որ դրանց ավելի բարձր մակարդակները կապված են երեխաների մոտ աուտիզմի հետ կապված սոցիալական դժվարությունների աճի հետ։

Մայրերն ընդգրկվել են հետազոտության մեջ 1997 թվականի հունվարից մինչև 2019 թվականի դեկտեմբերն ընկած ժամանակահատվածը։ Հղիության ընթացքում նրանք հանձնել են մեզի մեկ նմուշ, իսկ տարիներ անց լրացրել են 65 հարցից բաղկացած հարցաթերթիկ՝ իրենց երեխայի սոցիալական վարքագծի վերաբերյալ։ Հարցերի թվում էին, օրինակ, թե որքան լավ է երեխան ընկալում ուրիշների զգացմունքները և արդյոք նա դժվարություններ ունի աչքերի հայացքով շփում հաստատելիս։

Հետազոտողները եզրակացրել են, որ ուսումնասիրության ընթացքում չափված ֆոսֆորօրգանական պեստիցիդների մետաբոլիտների նախածննդյան ազդեցությունը չի կանխատեսում աուտիզմի հետ կապված հատկանիշները: Արդյունքները ուշագրավ էին, քանի որ դրանք հիմնված էին հղիության ընթացքում ստացված ազդեցության կենսաբանական չափումների վրա, այլ ոչ թե բնակելի տարածքների մոտ գտնվող ֆերմաների կամ ինքնուրույն գեներացրած սննդային սովորությունների վրա հիմնված գնահատականների վրա:

Այնուամենայնիվ, հեղինակները նշել են, որ չեն կարող բացառել, թե աուտիզմի ռիսկը կարող է ավելի բարձր լինել թունաքիմիկատների բարձր մակարդակի ազդեցությանը ենթարկված կամ գենետիկ նախատրամադրվածություն ունեցող անձանց շրջանում։

Վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում աուտիզմի ախտորոշումները կտրուկ աճել են, չնայած հետազոտողները համաձայն չեն այն կարծիքների հետ, թե այդ աճը որքանով է արտացոլում տարածվածության իրական աճը՝ համեմատած ախտորոշման և իրազեկվածության փոփոխությունների հետ։

CDC-ն 2025 թվականին հայտնել է, որ ԱՄՆ-ում 8 տարեկան գրեթե 31 երեխաներից 1-ի մոտ ախտորոշվել է աուտիզմի սպեկտրի խանգարում։ Դա համեմատած գործակալության նախորդ 2022 թվականի համաճարակաբանական դիտարկման զեկույցում նշված մոտ 36 երեխաներից 1-ի և մոտավորապես 150 երեխաներից 1-ի հետ, երբ 2000 թվականին սկսվեց ազգային մոնիթորինգը։

PolitiFact-ի և PBS-ի կողմից հարցված փորձագետները նշել են, որ ոչ մի առանձին գործոն չի բացատրում այդ աճը։ Փոխարենը՝ նրանք կարծում են, որ միտման հիմնական պատճառը ախտորոշման մեթոդների փոփոխությունների և տվյալ վիճակի վերաբերյալ աճող իրազեկվածության համակցությունն է: