Եթե միջազգային առևտրով արդեն զբաղվում է ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարությունը, ապա ո՞րն է այդ առևտուրն ԱԳՆ-ի անվան հետ կապելու իմաստը

ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարությունն այլևս կոչվելու է Արտաքին գործերի և միջազգային առևտրի նախարարություն։

Անվանափոխությունը ներկայացվում է որպես արտաքին քաղաքականության և տնտեսական շահերի ավելի սերտ կապի տրամաբանական քայլ։ Սակայն այս որոշման մեջ կա մի պարզ հարց, որի պատասխանը, կարծես, այնքան էլ պարզ չէ․ եթե միջազգային առևտրով արդեն զբաղվում է ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարությունը, ապա ինչո՞ւ է նույն ոլորտը ներառվում նաև ԱԳՆ-ի անվան և պատասխանատվության շրջանակում։

Խնդիրը արտաքին առևտրի կարևորությունը չէ։ Ընդհակառակը՝ Հայաստանի համար արտաքին շուկաները, արտահանումը և տնտեսական դիվանագիտությունը ռազմավարական նշանակություն ունեն։ Խնդիրը պետական կառավարման տրամաբանությունն է․ արդյոք անհրաժե՞շտ է նույն ոլորտի համար ունենալ երկու նախարարական կենտրոն։

Արտաքին առևտուրը նոր ոլորտ չէ. ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարությունն արդեն ունի Առևտրի և ինտեգրացիայի վարչություն և զբաղվում է արտաքին առևտրի քաղաքականության, առևտրային ռեժիմների, տնտեսական ինտեգրման, արտահանման խթանման և արտաքին շուկաների հետ կապված հարցերով։

Այսինքն՝ Հայաստանը մինչ այս էլ ունեցել է պետական մարմին, որի գործառույթների մեջ մտնում է միջազգային առևտուրը։

Հետևաբար ԱԳՆ-ի անվանափոխությունից հետո առաջին հարցը պետք է լինի ոչ թե՝ «ինչո՞ւ է տնտեսական դիվանագիտությունը կարևոր», այլ՝ «ի՞նչ կոնկրետ նոր լիազորություն է ստանում ԱԳՆ-ն»։

Եթե պատասխանը տնտեսական դիվանագիտությունն է, ապա դրա անհրաժեշտությունը դժվար է վիճարկել։ Դեսպանատները պետք է աշխատեն ներդրումների ներգրավման, արտահանման հնարավորությունների, նոր շուկաների և տնտեսական կապերի ընդլայնման ուղղությամբ։

Բայց տնտեսական դիվանագիտությունը նույնը չէ, ինչ արտաքին առևտրի պետական կառավարումը։

Հարց է առաջանում  նաև, թե որտե՞ղ է ավարտվում մեկ նախարարության, և որտե՞ղ է սկսվում մյուսի գործառույթը: Սա հիմնական խնդիրն է։

Եթե Էկոնոմիկայի նախարարությունը շարունակում է մշակել արտաքին առևտրի քաղաքականությունը, իսկ ԱԳՆ-ն նույնպես ստանում է միջազգային առևտրի ոլորտում քաղաքական պատասխանատվություն, ապա պետք է հստակ լինի՝ ով է ինչի համար պատասխանատու։

Ո՞վ է որոշում արտաքին առևտրի առաջնահերթությունները։

Ո՞վ է բանակցում առևտրային համաձայնագրերը։

Ո՞վ է որոշում, թե որ շուկաներն են Հայաստանի համար ռազմավարական։

Ո՞վ է աշխատում արտահանող ընկերությունների հետ։

Եվ վերջապես՝ եթե արդյունք չկա, ո՞ր նախարարն է դրա համար քաղաքական պատասխանատվություն կրում։

Այս հարցերը մանրուք չեն։ Դրանք պետական կառավարման արդյունավետության հիմքն են։

Երկու նախարարություն կարող են համագործակցել նույն ոլորտում, բայց դա դեռ չի նշանակում, որ նույն ոլորտը պետք է ամրագրվի երկուսի անվան մեջ։

Եթե նպատակը տնտեսական դիվանագիտությունն է, կարելի էր գնալ այլ ճանապարհով:

ԱԳՆ-ի տնտեսական բաղադրիչի ուժեղացումը լիովին հասկանալի և անհրաժեշտ քայլ է։ Բայց դրա համար պարտադիր չէ նախարարության անվան մեջ «միջազգային առևտուր» ավելացնել։

Ավելի տրամաբանական կլիներ ունենալ հստակ բաժանում.

Էկոնոմիկայի նախարարություն՝ արտաքին առևտրի տնտեսական քաղաքականություն, առևտրային ռեժիմներ, արտահանման խթանում, շուկաների տնտեսական վերլուծություն և գործարարների հետ աշխատանք։

ԱԳՆ՝ տնտեսական շահերի դիվանագիտական ներկայացում, միջպետական հարաբերությունների միջոցով առևտրային հնարավորությունների ընդլայնում, դեսպանատների տնտեսական աշխատանք և արտաքին քաղաքականության գործիքներով Հայաստանի տնտեսական շահերի առաջմղում։

Այս դեպքում նախարարությունները լրացնում են միմյանց, ոչ թե մտնում նույն դաշտ։

Եվ ի  վերջո՝ փոքր պետությունը չի կարող իրեն թույլ տալ գործառույթների կրկնություն: 

Հայաստանի նման երկրի համար սահմանափակ ռեսուրսների պայմաններում առավել կարևոր է հստակ բաժանել լիազորությունները, ոչ թե նույն գործառույթը վերագրել տարբեր գերատեսչությունների։

Եթե միջազգային առևտրի քաղաքականությամբ արդեն զբաղվում է Էկոնոմիկայի նախարարությունը, ապա ԱԳՆ-ի դերը կարող է լինել այդ քաղաքականության դիվանագիտական առաջմղումը՝ առանց նույն ոլորտը նախարարության անվան մեջ ներառելու։

Հակառակ դեպքում ոչ թե հստակություն, այլ պատասխանատվության լղոզում ենք ստանում։

Ու հարցը մնում է նույնը. եթե միջազգային առևտրով արդեն զբաղվում է ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարությունը, ապա ո՞րն է այդ առևտուրն ԱԳՆ-ի անվան հետ կապելու իմաստը։

Արմինե Մկրտումյան