Ո՞րն է ընդդիմության՝ ՍԴ դիմելու քաղաքական իմաստը, եթե արդյունքներն անբեկանելի են

Հունիսի 7-ին Հայաստանում տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրություններում գործող իշխանությանը պարտված ընդդիմությունը դիմել է ՍԴ՝ պահանջելով բեկանել ընտրության արդյունքները:

Եթե հարցը դիտարկենք ոչ թե քաղաքական համակրանքների, այլ ինստիտուցիոնալ տրամաբանության տեսանկյունից, ապա ընդդիմության հաջողության հավանականությունը պետք  է կախված լինի ոչ այնքան «իշխանության ձեռքին եղած լծակներից», որքան նրանից, թե արդյոք ընդդիմությունը կարո՞ղ է ապացուցել, որ արձանագրված խախտումներն էապես ազդել են ընտրությունների վերջնական արդյունքի վրա։

Սահմանադրական դատարանը տեսականորեն կարող է ուժի մեջ թողնել ԿԸՀ-ի որոշումը, անվավեր ճանաչել որոշ արդյունքներ, ծայրահեղ դեպքում՝ նշանակել երկրորդ փուլ կամ այլ իրավական հետևանք։

Հայաստանի փորձը ցույց է տալիս, որ միայն ընտրախախտումների առկայությունը, սովորաբար, բավարար չէ ընտրությունների արդյունքները բեկանելու համար:

Հիշեցնենք, որ 2021 թվականին ևս ընդդիմադիր ուժերը պահանջում էին անվավեր ճանաչել արդյունքները կամ նշանակել երկրորդ փուլ, սակայն ՍԴ-ն վերջնականապես ուժի մեջ թողեց ԿԸՀ-ի որոշումը։

Քաղաքական առումով մտավախություն կա, որ առաջին փուլում տեղի ունեցած ընտրախախտումները կարող են կրկնվել նաև երկրորդ փուլում: Մյուս կողմից, իրավական գործընթացում, դատարանը գնահատում է ապացուցված խախտումները, ոչ թե ապագա հնարավոր խախտումների հավանականությունը։

Ուստի հնարավոր արդյունքները կարելի է դասավորել այսպես.

1. Ամենահավանական՝ ՍԴ-ն մերժում է պահանջը, և արդյունքները մնում են ուժի մեջ։

2. Միջանկյալ տարբերակ՝ ՍԴ-ն արձանագրում է առանձին խախտումներ, բայց չի փոխում ընդհանուր արդյունքը։

3. Ավելի քիչ հավանական՝ նշանակվում է վերաքվեարկություն որոշ տեղամասերում կամ այլ սահմանափակ միջոց։

4. Ամենաքիչ հավանական՝ ամբողջ արդյունքի բեկանում և երկրորդ փուլի նշանակում, քանի որ դրա համար պետք է շատ ծանր և համակարգային խախտումների ապացույցներ ներկայացվեն։ 

Բայց, քանի որ իշխանությունն ունի վարչական մեծ ռեսուրս, դա ինքնաբերաբար  նշանակում է, որ դատարանի որոշումը կարող է լինել կանխորոշված։ 

Այս համատեքստում, ընդդիմության կողմից ՍԴ  դիմելու իմաստն այն է, որ 

• Իր համակիրներին ցույց տալ, որ պայքարն ավարտված չէ
• Հանրային դիսկուրսում պահել ընտրախախտումների թեման
• Միջազգային դերակատարներին ներկայացնել իր դիրքորոշումը (որը, մեծ հաշվով ոչինչ չի փոխի, քանի որ միջազգային հանրությունն աջակցում է գործող իշխանությանը)
• Ստեղծել քաղաքական կապիտալ հաջորդ ընտրությունների համար (եթե քաղաքական նման զարգացումների դեպքում հասնենք հաջորդ ընտրությունների)։

Սակայն այստեղ կա նաև ռիսկ. եթե ամիսներ շարունակ ամբողջ քաղաքականությունը կենտրոնանա միայն «ընտրությունները կեղծվել են» թեզի վրա, իսկ հանրության մեծ մասը չտեսնի արդյունք, ապա այդ օրակարգը կարող է աստիճանաբար սպառվել։

Այսինքն՝ մարդիկ այլևս կհոգնեն խոսել ընտրություններից ու դրանց արդյունքներից, ու թքած կունենան՝ կլինի ընդդիմությունը խորհրդարանում, թե ոչ: Եվ ընդդիմադիրները, իրենց ընտրած հասարակությանը առանց բացատրություններ տալու, կվերցնեն մանդատներն ու կմտնեն ԱԺ:

Ու հերն էլ անիծած, թե, բացի նիստերին ֆիզիկական ներկայացություն ապահովելուց, ոչինչ չեն կարող անել:

Հայաստանի վերջին տարիների փորձը ցույց տվեց, որ մեծամասնությունը կարող է ընդունել գրեթե ցանկացած օրենք, սահմանադրական փոփոխություն կամ նշանակումներ՝ առանց ընդդիմության ձայների։

Ընդդիմությունը չկարողացավ կանգնեցնել իշխանության որևէ խոշոր քաղաքական որոշում։ Մեծամասնությունը ընդունում էր իր համար կարևոր բոլոր նախագծերը, իսկ ընդդիմության հիմնական ազդեցությունը սահմանափակվում էր քաղաքական հայտարարություններով և առանձին աղմկահարույց թեմաների բարձրացմամբ, որոնք, մեծամասնության աղմուկից, արագ մարում էին:

Ամեն դեպքում, երբ ՍԴ-ն մերժի բեկանել ընտրության արդյունքները, ընդդիմությունը կվերցնի մանդատները և. ԱԺ-ն պատրաստ կլինի կինոդիտման՝  զուգահեռ իրականության մեջ ընթացող դաժան զարգացումներով:

Արմինե Մկրտումյան