Քաղաքական կաշառք՝ ընդդեմ ազատ խոսքի. Էլինար Վարդանյան

Մեկ անգամ ևս ուզում եմ անդրադառնալ պարգևավճարների խնդրին, այս անգամ՝ Փաշինյանի արդարացումների դիտանկյունից։ Այս մասին ֆեյսբուքյան  իր էջում գրել է ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, «Այլընտրանքային նախագծեր խմբի» անդամ Էլինար Վարդանյանը։

Նա, մասնավորապես, հիշեցրել է այս թեմայի առնչությամբ Փաշինյանի պարզաբանումը. «Մենք դեպքեր ունենք, որ մարդիկ իրենց պարզ իրավունքները պաշտպանելու համար, որը, ճիշտ է, դատարանի որոշումով հասել են արդյունքի, բայց 1-1.5 մլն դրամի ծախսերից հետո դատարանները փոխհատուցում են իրենց ծախսերի 10 կամ 20 տոկոսը։ Մյուս կողմից մենք տեսնում ենք, որ հայտնի շրջանակները բազմամիլիոնանոց դրամների հայցեր են ներկայացնում պետական պաշտոնյաների դեմ և մենք այն գնահատում ենք , որպես պետական համակարգը կաթվածահար անելու հիբրիդային սպառնալիք»։

Մեկ կրակոցով՝ երկու թիրախ

Այն, որ պարգևավճարները որևէ կապ չունեն աշխատանքի արդյունավետության և կառավարման հետ, յուրաքանչյուր քաղաքացի համոզվում է իր առօրյա կյանքով։ Դրանք տրվում են քաղաքական լոյալության ապահովման նպատակով. և սա նույնպես տեսանելի է։ Բայց սրան զուգահեռ լուծվում է ևս մի կարևոր խնդիր՝ իշխանության ներկայացուցիչը գիտի, որ ունի կայուն ֆինանսական «բարձիկ» և նա ազատ է զգում մտնելու դատական արկածների մեջ, վիրավորելու և պիտակավորելու քաղաքական հակառակորդներին, չմտահոգվելու հնարավոր փոխհատուցումների կամ դատական ծախսերի հետևանքներով։

Մի կողմից՝ իշխանության ներկայացուցիչները ազատ են իրենց արտահայտություններում, որովհետև քաղաքական կաշառքով երաշխավորված են դատարանի որոշումներից, մյուս կողմից՝ սա փայլուն հնարավորություն է դատական հայցերով կաշկանդել լրատվամիջոցներին։

Սա է պատճառը, որ իշխանական շրջանակներին մոտ կանգնած անձինք ավելի ու ավելի հաճախ են լրատվամիջոցների դեմ դիմում դատարաններ՝ պահանջելով միլիոնավոր դրամների փոխհատուցում։ Նրանց համար դա ռիսկ չէ․ ռիսկը տեղափոխված է մեդիայի վրա։

2025թ. ընթացքում 17 լրատվամիջոցի դեմ 37 հայցադիմում է ներկայացվել՝ վիրավորանք կամ զրպարտություն համարվող տեղեկությունները հերքելու պահանջով։ Ներկայացվել է նաև գումարային փոխհատուցման պահաջ՝ ընդհանուր 66 մլն 700 հազար դրամ։ Ընդ որում այս գումարը չի ներառում դատական ծախսերը: Հայցվորների մեծ մասը պետական պաշտոնյաներ են կամ իշխանության հետ սերտորեն կապված անձինք։

Սա իրավական պայքար չէ զրպարտության դեմ։ Սա դասական ճնշման մեխանիզմ է՝  խլել լրատվամիջոցի ժամանակը, սպառել ֆինանսական ռեսուրսները, ստիպել ինքնագրաքննության։ Երբ լրատվամիջոցը գիտի, որ յուրաքանչյուր քննադատական հրապարակում կարող է արժենալ նոր դատական գործ և միլիոնավոր դրամների ռիսկ, ազատ խոսքը դառնում է խիստ խոցելի։

Վիրավորանքը՝ թույլատրելի, քննադատությունը՝ պատժելի

Ստեղծվել է նաև երկակի ստանդարտ։ Իշխանական գործիչները և նրանց մեդիա սպասարկողները շատ հաճախ իրենց թույլ են տալիս հրապարակային վիրավորանքներ, նվաստացնող ձևակերպումներ և բացահայտ պիտակավորումներ քաղաքական հակառակորդների հասցեին։ Այդ խոսքը ներկայացվում է որպես «քաղաքական գնահատական»։

Սակայն երբ լրատվամիջոցը կամ ընդդիմադիր գործիչը հրապարակում է իշխանության գործունեության քննադատություն՝ հիմնված փաստերի, աղբյուրների կամ հանրային շահի վրա, այն անմիջապես դառնում է «զրպարտություն» և «ոչ նյութական վնաս»։ Ավելին, այն կարող է ստանալ քրեաիրավական գնահատական և լրագրողը հայտնվի ճաղերի հետևում։ Պրակտիկան դա է ապացուցում։

Եթե այս մոդելը չկանգնեցվի, ապա վաղը, եթե ոչ այսօր՝ ցանկացած լրագրող, ցանկացած մեդիա, ցանկացած քաղաքացի, որը կհամարձակվի հարց տալ իշխանությանը, կհայտնվի նույն ընտրության առաջ՝ լռե՞լ, թե՞ մտնել թանկարժեք դատական պայքարի մեջ։ Իսկ ինչպես տեսնում ենք իշխանությունը դատական պայքարի համար միջոցներ «հայթայթելու» փորձված տարբերակ ունի։

Սա արդեն մամուլի խնդիր չէ։ Սա ժողովրդավարության գոյության հարց է։