Ինչո՞ւ է Հայաստանը լուռ հետևում միջազգային իրավունքի մահացու տառապանքներին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Այսօր Հայաստանի շուրջ պատերազմից հետո տիրող հարաբերական անդորրը խաբուսիկ է։ Այն խաղաղության նշան չէ, այլ պարզապես ցույց է տալիս միջազգային պայմանագրերի, սահմանազատված շահերի և փոխադարձ խոստումների վրա հիմնված միջազգային հարաբերությունների՝ նախկինում գոյություն ունեցող համակարգի փխրունությունը։ Սակայն Վաշինգտոնը հասցրեց այն, ինչը կարող էր վերջնական հարված լինել միջազգային իրավունքին։

Այս մասին է գրում քաղաքագետ Աղվան Պողոսյանը «Փաստի» համար պատրաստված վերլուծությունում, ուր նաև նշված է. «Սա նաև արտահայտվեց գերտերության նախագահի խոսքերով. «Միջազգային իրավունքն ավելորդ է»։ Սա, բնականաբար, լեզվի սկանդալային սայթաքում չէ, այլ մահվան ազդանշան միջազգային համակարգի անցողիկ դարաշրջանի համար։ Տիպիկ օրինակը Արցախի վերջնական հայաթափումն էր։ Միջազգային իրավունքն այլևս պարզապես ճգնաժամի մեջ չէ, այլ մահվան տանջանքների մեջ է, և դրա գլխավոր դահիճները նրանք են, ովքեր մեկ դար շարունակ ներկայացել են որպես դրա ճարտարապետներ և պահապաններ։ Արևմուտքը և հատկապես Միացյալ Նահանգները վերջին տասնամյակներում մեթոդաբար կտրել են այն ճյուղը, որի վրա նստած են եղել բոլոր փոքր տերությունները։ Հարավսլավիա, Իրաք, Լիբիա, Սիրիա, Իրան՝ ուժի կիրառման յուրաքանչյուր «բացառիկ դեպք»՝ ողջամիտ պատրվակով, ևս մեկ աղյուս էր քանդում ՄԱԿ-ի կանոնադրության հիմքում։ Եվ հետո եկավ ապոթեոզը՝ «Անվիճելի վճռականություն» գործողությունը Վենեսուելայում։ Այն հիմնված չէր ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի սանկցիայի կամ ինքնապաշտպանության վրա։ Ամբողջ աշխարհը դիտում էր պետության ղեկավարի ցինիկ գերեվարումը՝ Վաշինգտոնի կողմից թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարի պատմության ներքո։ Եվ Թրամփի շրջապատի «ուժն աշխարհը դարձնում է» արտահայտությունները դարձան հանցագործությունների հրապարակային շրջանակման և սպիտակեցման ևս մեկ քայլ, որը վաղուց տարածված պրակտիկա է հզորների շրջանում։

Նման յուրաքանչյուր նախադեպ մեկուսացված ողբերգություն չէ ինչ-որ հեռվում։ Ի դեպ, Մոսկվան երկու տասնամյակ շարունակ նույն բանն է պնդում՝ մատնանշելով Կոսովոյի անջատման և, ավելի ուշ, Իրաքում գիշատիչ գործողության վտանգները։ Արդյունքը հայտնի է։ Գիտակցելով, որ իր շահերը կարող են պաշտպանվել միայն ուժով, Մոսկվան նախ վերադարձրեց Ղրիմը, իսկ հիմա փորձում է ՆԱՏՕ-ն դուրս մղել ամբողջ Ուկրաինայից։ Այլ կերպ ասած, երբ «ժողովրդավարության ամրոցը» հանդիսավոր կերպով հայտարարում է, որ իր սեփական բարոյականությունն է միակ կարևորը, Վաշինգտոնը բոլորին թույլատրում է նույնն անել։ Օրինակ՝ Իլհամ Ալիևը նույնպես սովորել է այս դասը. միջազգային իրավունքը չի գործում, և ուժն է որոշում ամեն ինչ։ Ի դեպ, նրա «ավագ եղբայրը»՝ Ռեջեփ Էրդողանը, տասնամյակներ շարունակ գործել է այս սկզբունքով։

Նրանք արդեն տեսել են, թե ինչպես է աշխարհը կուլ տալիս Արցախի օկուպացիան, 120 հազար հայերի վտարումը և Հայաստանի ինքնիշխան տարածքների օկուպացիան առանց որևէ հետևանքի։ Հիմա նրանք տեսնում են, որ կարող են գործել ավելի համարձակ։ Նավթատարների բռնագրավո՞ւմ։ Վենեսուելայի կամ Դանիայի ինքնիշխանությանն ուղղակի սպառնալի՞ք։ Ինչո՞ւ ոչ, եթե հնարավոր է։ Եվ այսպես, անկյունում հայտնված Հայաստանը միայնակ հետևում է, թե ինչպես են Ադրբեջանն ու Թուրքիան, դեռևս լավ կերակրված, վերանայում իրենց հաջորդ քայլերը։ Մեր «խաղաղության պայմանագիրը»՝ Վաշինգտոնից այդ դժվարությամբ ձեռք բերված թղթի կտորը, անմիջապես վերածվեց մագաղաթի, երբ դրա ենթադրյալ երաշխավորը միջազգային իրավունքը հայտարարեց որպես ոչ պարտադիր։ Մինչդեռ Երևանը հրաժարվել է ՀԱՊԿ-ից, և Արևմուտքն առաջարկում է միայն իրավիճակի «մոնիթորինգ»։ Սակայն Վենեսուելայի և նրա նախագահի ճակատագիրը հստակ ցույց է տալիս՝ հզորների խոստումները արժեք չունեն, եթե վաղը նրանց ազգային շահերը գերակշռեն ցանկացած պայմանագրի։ Մենք մենակ ենք մնում «ուժեղների իրավունքի» հետ մի աշխարհում, որտեղ միակ իրական ինքնիշխանությունը երաշխավորված է ուժեղ բանակի և դիմադրելու կամքի շնորհիվ։

Ահա թե ինչ դառը հեգնանք է թաքնված, որը ստիպում է մարդու սիրտը սեղմվել։ Մենք պարզապես նոր, վայրենի աշխարհակարգի զոհեր չենք։ Մենք դրա համահեղինակներն ենք՝ կամավոր և մոլեռանդ հավատքով ոչնչացնելով մեր սեփական մի քանի մնացած ամրությունները։ Մենք կարծում էինք, որ Արևմուտքը ծափահարում է մեր «ժողովրդավարական բարեփոխումները», բայց նրանք պարզապես աչքերը շրջեցին և ձեռքերը ծալեցին մեջքի ետևում։ Մեզ այնտեղ չեն ողջունում և լուրջ չեն ընդունի։ Մեր աշխարհագրությունն արդեն իսկ արդարացնում է դատավճիռը. ՆԱՏՕ-ի ռազմավարական անդամ Թուրքիան ընդմիշտ կգերազանցի Հայաստանին Վաշինգտոնի և Բրյուսելի արևմտյան կշեռքների վրա։ Եվ ի՞նչ կարող ենք մենք առաջարկել։ Միայն նրանց զայրույթը նախկին դաշնակիցների նկատմամբ և նրանց պատրաստակամությունը՝ դառնալու տարածաշրջանում ռուսաֆոբիայի ևս մեկ նպաստող։

Բայց ուրիշի խաղում սպառվող գործիք լինելը նշանակում է դատապարտված լինել դավաճանության, երբ Վաշինգտոնի կամ Մոսկվայի ռազմավարությունը փոխվի։ Մեր այսօրվա «արևմտյան ընտրությունը» անվտանգություն չի կառուցում, այլ հարթում է քաղաքական մոռացության ճանապարհը, որտեղ մեզ կարող են շահագործել, բայց ոչ պաշտպանել։ Անցյալից փախչելու այս հուսահատ փորձի մեջ մենք ճակատագրական սխալ ենք թույլ տալիս։ Մենք տխուր կերպով հրաժարվում ենք ՀԱՊԿ-ից, մեզ ներկայացնում որպես զոհեր՝ մոռանալով, որ տարիներ շարունակ մենք ինքներս ենք մերժել դրա մեխանիզմները՝ սաբոտաժի ենթարկելով մեր ընդհանուր պաշտպանությունը։ Մենք ոչնչացնում ենք վերջին պաշտոնական կառույցը, որը դեռևս մեր անվտանգությունը համարում էր կոլեկտիվ անվտանգության մաս։ Եվ մենք դա անում ենք ամենաանհարմար պահին, երբ աշխարհը բաժանվում է բևեռների, և յուրաքանչյուր երկիր փնտրում է իր սեփական «թիմը» գոյատևման համար։ Այնուամենայնիվ, այսօր հենց Մոսկվան է մեր պատմական, բայց այժմ մերժված դաշնակիցը, որն աշխարհին առաջարկում է հենց այն այլընտրանքը, որը մենք աղաղակում ենք «ուժը ճիշտ է դարձնում» տարբերակին։ Ռուսաստանի պատմությունները պարզ և հստակ են՝ սա քննադատություն է»։