5 տարի առաջ այս օրն սկսվեց 44-օրյա պատերազմը

2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին` առավոտյան 7:10, Արցախից ստացվեցին առաջին լուրերը, որ Ադրբեջանը Լեռնային Ղարաբաղի ուղղությամբ սկսել է օդային և հրթիռային հարձակում: Ակնհայտ էր` Ղարաբաղում լայնամասշտաբ պատերազմ էր սկսվել: Նույն օրը Հայաստանում և Արցախում հայտարարվեց ռազմական դրություն և զորահավաք:

«Շուշին չի ընկնելու, հայոց բանակը մինչև վերջ կռվելու է Շուշիի համար», - եռակողմ համաձայնագրի նախօրեին հայտարարում է Պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչ Արծրուն Հովհաննիսյանը:

Պատերազմից հետո արդեն Արցախի նախագահը պատմում է, որ նոյեմբերի 7-ին ամբողջությամբ կորցրել էին վերահսկողությունը Շուշիի նկատմամբ:

Շուշին այլևս հայկական վերահսկողության տակ չէ, ադրբեջանցիները Ստեփանակերտի մատույցներոմ են: Արցախի նախագահի խոսնակի այս գրառման առաջացրած լարվածությունը թուլացնում է Փաշինյանի գրառումը, թե Շուշիի համար մարտերը դեռ շարունակվում են, սակայն ընդամենը մի քանի ժամ անց` կեսգիշերին, Փաշինյանը ֆեյսբուքյան իր էջում տեղեկացնում է, որ Ռուսաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հետ ղարաբաղյան պատերազմը գիշերը` ժամը 1-ից դադարեցնելու մասին հայտարարություն է ստորագրել:

Պատերազմի 44-րդ օրը հաղթելու ենք հեշթեգով ապրող հանրությունը տեղեկացավ անասելի ցավոտ իրականության մասին: Մոտ 3 տասնամյակ հայկական ուժերի վերահսկողության տակ եղած 7 շրջանների հանձնում, ԼՂԻՄ-ի մաս կազմող Հադրութի ու Շուշիի կորուստ, ռուս խաղաղապահների տեղակայում, Հայաստանի տարածքով ցամաքային կապ Ադրբեջանի և դրա կազմի մեջ մտնող Նախիջևանի միջև, հազարավոր զոհեր և վիրավորների, բազմահազար տեղահանվածներ, Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած Արցախի ավելի քան 70 տոկոս և մեծ անորոշություն ու բազմաթիվ հարցեր: Արցախյան երկրորդ պատերազմը անասելի ցավոտ որոշմամբ դադարեց 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին՝ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից ստորագրված  կապիտուլյացիայի թաստաթղթով:

Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված ագրեսիվ պատերազմի հետևանքով Արցախի Հանրապետությունում և ՀՀ-ում զոհված զինծառայողների ու քաղաքացիական անձանց ընդհանուր թիվը պաշտոնապես 3781 է։ Այսօրվա դրությամբ անհայտ կորած են 2 տասնյակից ավելի զինվորական և քաղաքացիական անձինք, չորս տարի անց դեռ չճանաչված մասունքներ կան դիահերձարաններում։ Զինվորների մարմինների մի մասը գետնին էին՝ պարկերի մեջ:

Բազմաթիվ հայ գերիներ մինչ օրս զրկված են հայրենիք վերադառնալու իրավունքից։ Տասնամյակներ շարունակ հայերի ենթակայության տակ գտնվող Արցախը, որ վերջին երեսուն տարում անասելի շենացրել էր հայ բնակչությունը, մասամբ դադարեց լինել հայկական։ 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ադրբեջանի կողմից կրկին հրահրած պատերազմի արդյունքում Արցախը դադարեց լինել հայկական։ Նիկոլ Փաշինյանը ճանաչեց Արցախը Ադրբեջանի կազմում՝ այդպիսով վերջնականապես փակելով Արցախի էջը»։