Հայաստանի սահմաններին վտանգ սպառնո՞ւմ է. քաղաքագետը՝ Իրան-Իսրայել պատերազմի և Հայաստանի վրա դրա ազդեցության մասին

Վերջին օրերին Իրան-Իսրայել հարաբերությունների լարվածությունը վերաճել է ակտիվ ռազմական գործողությունների: 

Քաղաքագետ Արա Պողոսյանը NEWSPRESS.am-ի հետ զրույցում ներկայացրել է իրավիճակը և նշել, թե ինչ ազդեցություն այն կարող է ունենալ Հայաստանի վրա։

-Պարո՛ն Պողոսյան, Իսրայել-Իրան հակամարտությունն ինչպե՞ս կանդրադառնա Հայաստանի Հանրապետության վրա, ի՞նչ ազդեցություն կունենա այն։

-Նախ, քանի որ տարածաշրջանը փոխկապակցվածության մեջ է, հատկապես Հայաստանի համար կարծում եմ` դա անզեն աչքով տեսանելի է։ Իրանը Հայաստանի հարավային սահմանն է և Հայաստանի անվտանգության վրա մեծ ազդեցություն ունեցող երկիր։ Հատկապես 2020 թվականից հետո գիտենք, որ տարածաշրջանում թերևս միակ պետությունն է, որը հանդես է գալիս հայամետ դիրքորոշմամբ, մասնավորապես, Սյունիքի հարցում, այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» հարցում՝ պաշտպանելով ՀՀ-ի դիրքորոշումը։

Ստացվել է այնպես, որ այն ուժերը, որոնք պայքարում են Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեմ, հիմնականում նույն ուժերն են, որոնք փոխշաղկապված են այն ուժերի հետ, որոնք 2020 թվականից ի վեր միջնորդավորված, ուղղակի կամ անուղղակի ձևով ճնշում են գործադրում կամ մարտահրավեր են նետում Հայաստանի Հանրապետությանը։ Խոսելով կոնկրետ անվտանգային ռիսկերի և ազդեցության մասին` պետք է նախ նկատի ունենանք, թե ինչպիսի սցենարային զարգացում է հնարավոր։ Իրականում սցենարները բազմազան են, և Հայաստանը որպես պետություն պարտավոր է բոլոր սցենարների համար ունենալ սեփական ռազմավարությունը։

Ամենահավանական սցենարներից մեկը ես համարում եմ այն, որ Միացյալ Նահանգները, այնուամենայնիվ, կանգնեցնի պատերազմը, և կողմերը կսկսեն բանակցություններ։ Այս դեպքում կտեսնենք, որ թե' Իրանը, թե' Իսրայելը որոշ չափով թուլացած են լինելու` հաշվի առնելով այն ավերածությունները, որոնք հասցրել են իրար։ Այդ պարագայում կնվազի նաև Իրանի ազդեցությունը տարածաշրջանում։ Սա իր հերթին ստեղծում է որոշակի ռիսկեր Հայաստանի համար։ Այդ ռիսկերից մեկը կարող է լինել այն, որ Իրանն ստիպված կլինի կենտրոնանալ իր ներքին խնդիրների վրա։ Այդ ներքին խնդիրների մի մասը հենց ներքին գործակալական ցանցերն են: Դրանք աշխատում են ի նպաստ Իսրայելի և երկրի ներսում իրականացնում են գործողություններ իսրայելական հատուկ ծառայությունների ու բանակի հետ` համալրելով իրենց գործողությունները։ Սա նշանակում է, որ Իրանը կկարողանա շատ քիչ ժամանակ հատկացնել տարածաշրջանային և գլոբալ խնդիրներին։ Մեկ այլ սցենար, որն իհարկե ավելի քիչ հավանական է, այն է, որ Իսրայելին հաջողվի անել այն, ինչի մասին խոսվում է վերջին օրերին՝ վերացնել գործող ռեժիմն Իրանում, հրահրել ներքին մասնատումներ կամ ապստամբություններ և այդ միջոցով երկիրը Սիրիայի վերածել։ Սա այս պահին քիչ հավանական սցենար եմ համարում, բայց այս սցենարի դեպքում իսկապես Հայաստանի համար գոյաբանական խնդիր կարող է առաջանալ։ Սա Հայաստանի համար լուրջ մարտահրավեր կարող է լինել, եթե Իսրայելին հաջողվի իրագործել այդ սցենարը, թեև դա քիչ հավանական եմ համարում։

-Դուք նշում եք, որ Իրանը կկենտրոնանա իր ներքին խնդիրների վրա և Հայաստանին այդքան «ուշադրություն» չի դարձնի․ ի՞նչ քաղաքականություն պետք է վարի Հայաստանը նման պարագայում։

- Եթե դուք հետևել եք իմ հայտարարություններին, ես իմ խոսքում, մշտապես զգուշացրել եմ, որ պետք չի ամբողջովին հույսը դնել, որ մեր փոխարեն Իրանը մեր հարցերը կլուծի։ Ժամանակին, երբ այս տեսակետը հնչեցնում էի, շատերը ասում էին՝ սա ի՞նչ է, մենք Իրանի հետ մեր հարաբերությունները պետք է վատացնե՞նք, որ դու այդպիսի կանխատեսում ես անում կամ այդպիսի հորդոր ես անում։ Բայց բոլոր դեպքերում պետք է պատրաստ լինել։ Այս պարագայում Հայաստանի Հանրապետության առաջ կան բազմաթիվ մարտահրավերներ՝ թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին, հենց կապված Իրանի շուրջ ստեղծված իրավիճակների հետ։ Ես իմ խոսքում չնշեցի հնարավոր փախստականների խնդիրը, որն ինչ-որ պահի կարող է առաջանալ։ Իրենք էլ իրենց հերթին ՀՀ-ի համար կբերեն ներքին խնդիրներ. մենք ի վիճակի չենք լինելու ֆիլտրել, թե այդ անցորդների հոսքի հետ ովքեր են գալիս Հայաստանի Հանրապետության տարածք։ Մենք չենք կարող ֆիլտրել, թե այդ մարդիկ ինչ նպատակներով են գալիս՝ փախչո՞ւմ են, թե՞ այլ հանձնարարություններով են գալիս Հայաստանի Հանրապետություն։ Առնվազն այն պետությունների հետ, որոնց հետ Հայաստանն այս պահին ունի լավ հարաբերություններ՝ հատկապես Հնդկաստանի, պետք է ոչ միայն սերտացվեն կապերը, այլև համատեղ ռազմավարություն մշակվի, թե ինչ զարգացման դեպքում ինչ է հնարավոր։

-Պարո'ն Պողոսյան, հաշվի առնելով այն իրավիճակը, որը որ ունենք, հաշվի առնելով բոլոր ռիսկերը, Հայաստանի որևէ տարածքի վտանգ սպառնո՞ւմ է ներկա իրավիճակով պայմանավորված։

-Այս պահին Իրանի իրավիճակով պայմանավորված` դեռ վտանգ չեմ տեսնում։ Ես նշեցի՝ Իրանը «Զանգեզուրի միջանցքի» հարցում Հայաստանի միակ տարածաշրջանային դաշնակիցն է, բայց դեռ վաղ է խոսել այն մասին, որ Ադրբեջանը կսկսի ռազմական գործողություններ, որովհետև այս պահին առնվազն Իրանը ցույց է տալիս, որ դեռևս կենսունակ է։