ՄԻՊ ինստիտուտը դարձել է իշխանության կամակատար, կորցրել է անկախության էությունը. Արսեն Բաբայան

Փաստաբան Արսեն Բաբայանը «Հայաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանության վիճակը. համակարգային անկման փուլում» վերտառությամբ գարառում է արել։

Նա գրել է.

«Հայաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգը գտնվում է խորքային ճգնաժամի մեջ։ Այդ ճգնաժամը միայն իրավական չէ, այլ՝ ինստիտուցիոնալ, քաղաքական և բարոյահոգեբանական։ Մարդու իրավունքները՝ որպես սահմանադրական երաշխիքներ, օրեցօր հեռանում են իրապես կիրառելի և պաշտպանելի իրավունք լինելու կարգավիճակից։

Խոսքի ազատություն. բռնությունը՝ որպես մեթոդ

Խոսքի ազատությունը՝ որպես ժողովրդավարության առանցքային սյուն, այսօր պաշտպանված չէ։ Լրագրողները հաճախ ենթարկվում են բռնի ուժի կիրառման, քաղաքական հետապնդման և դատարաններում անհիմն դատական հայցերի։

Ամենաթարմ օրինակը՝

• Հետաքննող լրագրող Լիլիթ Աղեկյանի խայտառակ կալանավորումը՝ գիշերազգեստով և հողաթափերով ձերբակալվելը, պաշտոնապես արձանագրում է պետության նվաստացնող վերաբերմունքը ազատ խոսքի նկատմամբ։

Այսպիսի դեպքերում ո՛չ արդարացման կարիք կա, ո՛չ մեկնաբանության։ Կա փաստ՝ մարդու արժանապատվության ուղղակի ոտնահարում։

Անձնական ազատություն. խափանման միջոցը՝ որպես պատժի գործիք

Հայաստանի քրեական արդարադատության համակարգը շարունակում է կիրառել կալանքը որպես նախնական պատիժ։ Այսօր կալանքը շատ հաճախ ծառայում է՝

• ընդդիմադիրների կամ դժգոհ համայնքային ղեկավարների դեմ ճնշման,

• քննիչի կամ դատախազի քմահաճ որոշումների իրականացման,

• կամայականության մեխանիզմի։

Իշխանությունից անկախ անհատը՝ քաղաքականապես ակտիվ կամ համակարգի քննադատ, հեշտությամբ կարող է հայտնվել կալանքի տակ՝ առանց հիմնավոր ռիսկերի։ Սա խախտում է ոչ միայն Սահմանադրության 27-րդ հոդվածը, այլև ՄԻԵԿ 5-րդ հոդվածը։

Խոշտանգումների փաստացի անպատժելիություն

Ոստիկանությունում խոշտանգման կամ ֆիզիկական ճնշման դեպքերը դեռևս մնում են առանց արդյունավետ քննության։ Դատախազությունը և քննչական մարմինները սովորաբար նման գործերը մերժում են՝ անբավարար ապացույցների հիմքով, սակայն այդ «անբավարար ապացույցները» երբեք չեն վերածվում իրական քննության։

Քննության բացակայությունը՝ ինքնին խախտում է ՄԻԵԴ կողմից հաստատված դրույթները։ Հայաստանում խոշտանգումը՝ փաստացի վերածվել է «հայտնի, բայց անանուն» երեւույթի։

ՄԻՊ ինստիտուտի հեղինակազրկում

Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը վերջին տարիներին կորցրել է իր անկախության էությունը։ Հանրային հնչեղությամբ որևէ խախտման դեպքում գրասենյակը գերադասում է լռել կամ ձևական արձագանք տալ։ Անկախության ձևական տեսքը՝ առանց գործնական քաջության, արդեն ինքը համակարգային խնդիր է։

Հասարակությունը գիտակցում է, որ ՄԻՊ ինստիտուտը դարձել է իշխանության կամակատար՝ իրավունքների պաշտպանի մանդատի փոխարեն։

Քրեական արդարադատության ընտրովիություն

Քրեական հետապնդումները շարունակվում են հարուցվել ոչ թե իրավական հիմքի, այլ՝ քաղաքական նպատակահարմարությամբ պայմանավորված։

Տիպիկ օրինաչափություն՝

• Նույն արարքի համար ընդդիմադիր գործիչը կալանավորվում է,

• իսկ իշխանությանը մոտ կանգնած անձը՝ անպատիժ է մնում կամ գործը կարճվում է։

Այս անարդարության զգացողությունն ավելի ուժեղ ազդեցություն ունի, քան ցանկացած օրենքի խախտում։ Դա խարխլում է հանրային վստահությունը՝ ամբողջ իրավական համակարգի նկատմամբ։

Եզրակացություն

Հայաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանությունը պետական քարոզչական մակարդակում քարոզիչների համար համարվում է լուծված խնդիր։ Իրականում՝ այն վտանգված է ինստիտուցիոնալ, իրավական և բարոյական մակարդակներում։

Իրավունքը չի կարող պահպանվել այնտեղ, որտեղ ուժը վեր է իրավունքի սկզբունքից։

Իրավապաշտպան համակարգը չի կարող լինել կենսունակ, երբ ինքը՝ պետությունը, չեզոք չէ խախտման պահից։

Հայաստանում այսօր մարդու իրավունքների պաշտպանությունը մասամբ գոյություն ունի ոչ թե օրենքով, այլ՝ իրավունքը պաշտպանելու կամք ունեցող իրավապաշտպաններով և լրագրողներով։ Բայց այդ անհատները պարբերաբար հայտնվում են հարվածի տակ։

Պետության պարտքն է՝ ոչ թե ձևացնել, որ պաշտպան է, այլ իրականում պաշտպանել։ Մինչ այդ՝ մենք շարունակելու ենք փաստագրել, արձանագրել և բարձրաձայնել, որովհետև լռությունը՝ իրավունքների խեղման հանցակիցն է»։