Փլատակներից բարձրացող ԱԶԿ-ին կարելի է թաղել փլատակներում. սոցիոլոգ Մեհմեթ Քուրթի

Ֆրանսիական հեղինակավոր թերթերից մեկում՝ «Le Monde»-ում, սոցիոլոգ Մեհմեթ Քուրթի ստորագրությամբ «Թուրքիան ցնցած» երկրաշարժերի մասին հոդվածում ասվում է, որ ԱԶԿ-ն փախչում է ավերածությունների և կորստի պատասխանատվությունից՝ պատսպարվելով այն պատմության մեջ, որ ոչ մի երկիր կամ ուժ չի կարող դիմակայել նման ուժգնության երկրաշարժին: Այս մասին տեղեկացնում է թուրքական Diken-ը:

Իսլամիստական կառավարությունը մեղադրում է գերբնական ուժերին և կոչ անում իր քաղաքացիներին ապաստան փնտրել ճակատագրի մեջ: Այսպիսով՝ այն ծածկում է 20 տարվա սխալ կառավարումը և իր ուսերից գցում ողջ պատասխանատվությունը։ Սակայն ԱԶԿ-ն ինքն է ստեղծել այն պայմանները, որոնք հանգեցրել են աղետի։

1999 թվականի Ստամբուլի երկրաշարժը մեծ ավերածություններ առաջացրեց և տապալեց այդ ժամանակաշրջանի կոալիցիոն կառավարությունը՝ բացահայտելով կոռուպցիայի պարույրը: Ինչ-որ կերպ, ԱԶԿ-ն 2002 թվականին այդ երկրաշարժի փլատակների տակից էր բարձրացել։

20 տարվա վատ քաղաքաշինության, անփութության, կոռուպցիայի, նեպոտիզմի և օգտատիրոջ ընտրական ռազմավարություններով ԱԶԿ-ն ճանապարհ հարթեց այսօրվա աղետի համար: Այս գործընթացում շինարարության և ենթակառուցվածքների կարևորությունը կայանում էր նրանում, որ այն վերադարձվի կուսակցությանը։ ԱԶԿ-ն չլսեց մոտեցող աղետը։

2002 թվականից ի վեր, ԱԶԿ-ն հրապարակել է տասնյակ վերակառուցման համաներում: Ամենաընդգրկունը տեղի է ունեցել 2018 թվականի նախագահական ընտրություններից անմիջապես առաջ, երբ Էրդողանը, որն ունի լիարժեք իշխանություն, ոչ մեկին հաշվետու չէր։ Մինչ օրս վերակառուցման ենթակա շենքերի թիվը 7 միլիոն է, որոնցից 300 հազարը գտնվում են երկրաշարժից տուժած 10 քաղաքներում։

2018 թվականի համաներումից ի վեր, պետական գրանցման վկայականներ են տրվում այն շենքերին, որոնք չունեն գոտիավորման թույլտվություն կամ չեն համապատասխանում երկրաշարժի կանոնակարգերին։ Իրավիճակն ավելի վատն է, որ 2002 թվականից ի վեր հավաքագրված 40 միլիարդ լիրա երկրաշարժի հարկը և համաներման եկամուտները ցրված են այլ տարածքներում՝ առանց որևէ հաշվետվության:

Այսքան մահերի և նման ավերածությունների պատճառներն ակնհայտ են՝ կոռուպցիոն պարույր, պետություն-կորպորատիվ մեղսակցություն, անտեսում և շրջանային համաներում։

20 տարի շարունակ ԱԶԿ-ն ոչ միայն անփութության և կոռուպցիայի պատճառով փորել է միլիոնավոր մարդկանց գերեզմաններ, այլև երկրաշարժի ժամանակ ձախողվել է որոնողափրկարարական աշխատանքները: Երկրաշարժի առաջին երկու օրերին որոնողափրկարարական խմբերը չեն կարողացել հասնել Հաթայ, որի ճանապարհները, նավահանգիստն ու օդանավակայանը վնասվել են։ Ավերվել է Աղետների և արտակարգ իրավիճակների կառավարման նախագահության (AFAD) շենքը: Ավելին, երկրաշարժի գոտում հիվանդանոցները, զորանոցները, ճանապարհները, դպրոցները և պետական շենքերը ավերվել կամ անօգուտ են դարձել, և որոնողափրկարարական աշխատանքները փակուղի են մտել։

Չնայած դրան, AFAD-ը և պետական այլ կառույցներ փորձեցին մենաշնորհել մարդասիրական օգնությունը և փորձեցին խոչընդոտել հասարակական կազմակերպությունների ջանքերը։ Հիմա հազարավոր մարդիկ են մահանում հիպոթերմիայից, սարքավորումների ու համակարգման բացակայությունից։ Այս ամենը ստիպում է մարդկանց ասել՝ «Երկրաշարժը քաղաքականություն ունի»։

Բացի այդ, երկրաշարժից տուժած շրջաններն ունեին ազգային, էթնիկ, կրոնական և աղանդավորական բազմազանություն։ Քուրդ և ալևի փոքրամասնությունները դժգոհում էին մարդասիրական օգնության անհավասար բաշխումից՝ լքվածության զգացումով։ Սիրիացի փախստականները, որոնք կազմում են տարածաշրջանի բնակչության 12 տոկոսը, մենակ են մնացել իրենց խնդիրների հետ։

Փախստականների նկատմամբ ռասիստական վերաբերմունքը, օգնության բաշխման ժամանակ թալանը, հաշվեհարդարը և նեպոտիզմը դարձել են տարածաշրջանում նորմ: Երկրաշարժից փրկվածներից շատերն իրենց լքված են զգում դժբախտության մեջ և կիսում են նույն զգացմունքները. անօգնականություն, բարոյալքվածություն և զայրույթ։

Պետությունը, մյուս կողմից, ձգտում է գալիք ընտրություններում լինել ուժեղ՝ պահպանելով իր իմիջը հասարակության աչքում։

Սահմանադրության համաձայն՝ ընտրությունները կարող են հետաձգվել միայն պատերազմի պատճառով։ Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի նախկին նախագահ Բյուլենթ Արընչը կոչ է արել հետաձգել ընտրությունները՝ Էրդողանի ազդանշանով, ով պահանջել է մեկ տարի՝ վերականգնելու երկրաշարժի ավերածությունները։

Մինչդեռ ԱԶԿ-ն փորձում է երկրաշարժի ողջ պատասխանատվությունը փոխանցել մի քանի կապալառուների: Երեք ամիս գործող արտակարգ դրությունը, կարծես, ծրագրում է մշտական դարձնել։

Այնուամենայնիվ, դրա համար նրանք նախ պետք է բավարարեն երկրաշարժից փրկվածների հիմնական կարիքները, ովքեր պահանջում են արդարություն և թափանցիկություն և զբաղվեն իրենց արդար զայրույթով: ԱԶԿ-ն կարող է հրաժեշտ տալ իշխանությանը, որը բարձրացել է մի երկրաշարժի փլատակների տակից՝ թաղվելով մեկ այլ երկրաշարժի փլատակների տակ: