Իսկ «բոմժերն» ու «օրենքով գողերն» ինչպե՞ս են հայտարարագիր լրացնելու. «Հրապարակ»

«Հրապարակ» թերթը գրում է.

«ԱԺ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովը երեկ կառավարության՝ ֆիզիկական անձանց եկամուտների համընդհանուր հայտարարագրման նախաձեռնությունն էր քննարկում, մասնակցում էին ֆինանսների փոխնախարարը, ՊԵԿ փոխնախագահը, ոլորտի փորձագետներ։ Նրանք իրենց մտահոգությունները հայտնեցին, թե ինչպես է պետությունն ապահովելու համակարգի անխափան աշխատանքը՝ հիշեցնելով անկանխիկի մասին օրենքը, որ մինչեւ հիմա 60 հազար տնտեսվարողի պետությունը չի ապահովել POS տերմինալներով։ Բաբկեն Թունյանն ու ֆինանսների փոխնախարար Արման Պողոսյանն ընդունեցին, որ կա նման խնդիր՝ խոստանալով լուծում տալ։ Ապա Թունյանը լրագրողներին խնդրեց լքել դահլիճը, քանի որ փորձագետներն առաջարկել են՝ փակ ֆորմատով քննարկում, որ անկաշկանդ քննադատեն իշխանությանը։ Քննարկումից հետո խոսեցինք Բաբկեն Թունյանի և Արման Պողոսյանի հետ։ Թունյանը հիշեցրեց, որ այս համակարգը ներդնելու հարցը վաղուց էր քննարկվում, դա իրենց նախընտրական խոստումներից է և մինչև 2026-ը պետք է ներդրված լինի։

«Դրա համար որոշել ենք մինչև տարվա վերջ էս օրենքն ընդունել, որ առաջին հայտարարագրերը 2023 թվականի համար արդեն 2024-ին լրացվեն»,- ասաց նա։

Հարցին՝ սա քաղաքացու վրա լրացուցիչ բեռ չի՞ լինի, Թունյանն ասաց․ «Ոչ։ Նախ՝ եթե սա քաղաքացու վրա բեռ լիներ, օրենքը մեզ թույլ չէր տա միանգամից ընդունել, որովհետեւ ցանկացած բան, որը քաղաքացու վրա հարկային կամ ֆինանսական բեռ է ավելացնում, պիտի ժամանակահատված տրամադրվի։ Սա կարող է քաղաքացու համար, ասենք, 10 րոպեի լրացուցիչ աշխատանք լինի՝ մեկ տարվա մեջ։ Ինքը մտնելու է համապատասխան էջը կամ պլատֆորմը, որտեղ իր եկամուտների մեծ մասն արդեն ինքնաշխատ կերպով լրացված է լինելու, նայելու է՝ տեսնի, եթե փոխելու, ավելացնելու բան ունի, փոխի»։ Ֆինանսների փոխնախարարն էլ նշեց, որ համակարգի ներդրման գլխավոր նպատակն անձնավորված հաշվառման համակարգ ունենալն է, ենթանպատակը՝ քաղաքացիներին ավելի լավ ճանաչելը, տեղորոշելը, որպեսզի քաղաքականությունները լինեն հասցեական։

«Օրինակ՝ քովիդի դժվարությունները հաղթահարելու նպատակով կառավարությունն աջակցության ծրագիր է կազմակերպում այս կամ այն թիրախային խմբի համար, որպեսզի իմանան՝ ով է առաջնային շահառու։ Մենք էլ մեր իրական կյանքում, հավանաբար, նկատել ենք խոսակցություններ այն մասին, որ մեկը ստացել է օժանդակություն, բայց իր մոտ զգացողություն է եղել, որ իրենից ավելի կարիքավորը կար։ Կամ՝ մեկը չի ստացել, բայց ճիշտ կլիներ, որ ստացած լիներ, որովհետեւ իրապես ամենակարիքավորների դասին է պատկանում։ Երկրորդ նպատակը հարկերի վճարման մշակույթի ամրապնդումն է»,- ասաց Պողոսյանը։

- Բայց, շատերի կարծիքով, սա պետության կողմից ՀՀ բոլոր քաղաքացիներին մամլիչի տակ պահելու մեխանիզմ է։

- Բացարձակապես չեմ կիսում այդ կարծիքը, որովհետեւ նպատակները հայտարարված են, եւ դա, կարծում եմ, պարզ շահարկումների շարքից է։

- Ասացիք՝ 3 փուլով է ներդրվելու համակարգը։ Առաջինի մեջ ովքե՞ր են մտնելու։

- Շրջանակը բավականին ընդգրկուն է, սակայն դեռ քննարկվում է. պետական, համայնքային, հանրային պաշտոն զբաղեցնողներն են, ձեռնարկատիրական միավորների հետ այս կամ այն կերպ կապակցված անձինք, բաժնետերեր, փոխառություններ ստացողներ։ Ամեն խմբի համար առանձին չափորոշիչներ կան։ Օրինակ՝ փոխառության համար պայման է դրված, որ դրա ծավալը տարվա համար 20 մլն դրամ եւ ավելի լինի, բաժնետերերի համար, որ ընկերությունը, որի բաժնետեր են, առնվազն 1 մլրդ եւ ավելի իրացման շրջանառություն ունենան։

- Իսկ շարքային քաղաքացիներին ե՞րբ է հերթը հասնելու։

- Վերջին տարում։

- Ովքեր գրանցված աշխատող չեն, օրինական եկամուտ չունեն, բայց ապրում են, օրինակ՝ քրեական հեղինակությունները․․․

- Վերջին խումբը 2025 թվականն է։ Այսինքն՝ եթե նախորդ փուլերի նկարագրությամբ անձը չի համարվում հայտարարատու, ապա վերջին տարում պետք է լրացնի՝ 2025-ին։

- Անտուն քաղաքացիները, այսպես կոչված՝ բոմժերը, եւ քրեական հեղինակությունները, ովքեր չեն աշխատում, բայց ապրում են, նրանց հայտարարագրման հարցն ինչպե՞ս է լուծվելու։

- Եթե խոսքը վերաբերում է կարիքավորներին, առաջնահերթորեն հենց իրենք պետք է շահագրգիռ լինեն հայտարարագիր ներկայացնել, որպեսզի պետությունն իրենց տեղն իմանա, իրենց կարիքների մասին։ Այսինքն՝ տեսնի, որ որեւէ եկամտի աղբյուր չունեն։ Ու եթե նախաձեռնի որեւէ աջակցության ծրագիր, իրենք լինեն ամենաառաջնային շահառուները։ Իսկ մյուս կատեգորիան՝ կարծում եմ, որ մենք ուղեկցող միջոցառումներ պետք է իրականացնենք։ Առհասարակ, մենք պետք է մշակույթ ձեւավորենք, որպեսզի քաղաքացին պետության հետ հարաբերվելիս իր մասին պատմի, նաեւ՝ գուցե ապագայում լուծումներ լինեն, որ, օրինակ, երբ ինչ-որ մի կարեւոր իրադարձություն պետք է լինի այդ անձի կյանքում, պետության հետ հարաբերվելիս պահանջվի հայտարարագրի լրացում։ 

- Ինչպե՞ս եք պատկերացնում՝ քրեական հեղինակությունը գա, հարկայինի աշխատակցին ասի՝ ես օրենքով գող եմ, ոչ մի տեղ չեմ աշխատում, ապրում եմ «լավ ախպերների գրեֆներո՞վ»։

- Հարկային օրենսդրության իմաստով եկամուտները հստակ տեսակավորված են, ես, ճիշտն ասած, չգիտեմ այդ եզրույթի («գրեֆի») հիմնական բովանդակությունը, բայց գուցե դա համարժեք է նվիրատվությանը կամ մեկ այլ եկամտի տեսակի։ Պետք է բնույթը բացահայտել, որ տեսնենք, թե մեր եկամուտների դասակարգչում խոսքն ինչպիսի եկամտի մասին է»: