Ըստ Ալմա Աթայի հռչակագրի՝ Արցախը դուրս է եղել Ադրբեջանի կազմից․ Խոսրով Հարությունը 1991-ին ներկա է եղել հռչակագրի ստորագրմանը

ՀՀ նախկին վարչապետ, ԱԺ նախկին նախագահ Խոսրով Հարությունյանը 1991թ–ի դեկտեմբերի 21-ին ներկա է եղել Ալմա Աթայի հռչակագրի ստորագրման արարողությանը։ Նա sputnik Արմենիայի զրույցում հետ նշել է, որ Պրահայի հանդիպումից հետո Հայաստանի ու Ադրբեջանի հետ սահմանազատման գործընթացի հիմք հայտարարված 1991թ–ի Ալմա Աթայի հռչակագիրը թույլ է տալիս արձանագրել, որ Արցախն այդ պահին դուրս էր եկել ոչ միայն Խորհրդային Ադրբեջանի, այլև ԽՍՀՄ–ի կազմից։

2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Պրահայում Ֆրանսիայի Հանրապետության նախագահի և Եվրոպական խորհրդի նախագահի նախաձեռնությամբ կայացած «Եվրոպական քաղաքական համայնքի» առաջին հանդիպման շրջանակում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ու Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հաստատել են իրենց հանձնառությունը ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը և 1991թ. Ալմա Աթայի հռչակագրին, որոնց միջոցով երկու կողմերն էլ ճանաչում են միմյանց տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը:

Հռչակագրի ստորագրման պահին Արցախն արդեն անկախ էր
1991թ–ի դեկտեմբերի 21-ին Ալմա Աթայում ընդունված հռչակագրին նախորդել էր դեկտեմբերի 8-ին Բելովեժյան նույնաբովանդակ հռչակագիրը, որը ստորագրել էին միայն Ռուսաստանը, Բելառուսն ու Ուկրաինան, հետևաբար այն չէր կարող վերաբերել ո՛չ Հայաստանին, ո՛չ Ադրբեջանին և ո՛չ էլ Արցախին։

Հայաստանն ու Ադրբեջանը ԽՍՀՄ–ից դուրս գալու ու ԱՊՀ–ին միանալու հռչակագիրը ստորագրեցին դրանից 13 օր անց` դեկտեմբերի 21-ին Ալմա Աթայում։ Ստորագրված նոր հռչակագրին միացան նաև Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Մոլդովան, Տաջիկստանը, Թուրքմենստանն ու Ուզբեկստանը, ինչպես նաև նախորդ հռչակագիրը ստորագրած Ռուսաստանը, Բելառուսն ու Ուկրաինան։
Խոսրով Հարությունյանը հիշեցնում է, որ մինչ այդ 1991թ–ի դեկտեմբերի 10–ին տեղի ունեցած անկախության հանրաքվեով Արցախն արդեն դուրս էր եկել ԽՍՀՄ–ի ու նաև Խորհրդային Ադրբեջանի կազմից` համաձայն 1991թ–ի ապրիլին ընդունված «ԽՍՀՄ կազմից դուրս գալու մասին» ԽՍՀՄ օրենքի։

«Հետևաբար, եթե մենք տարածքային ամբողջականության ճանաչման համար հիմք ենք ընդունում դեկտեմբերի 21-ի Ալմա Աթայի հռչակագիրը, ապա մենք պետք է արձանագրենք, որ դրա ստորագրման պահին Արցախը ԽՍՀՄ–ի կազմում չէր, հետևաբար և Ադրբեջանի կազմում չէր»,– ասաց Հարությունյանը` հավելելով, որ տարիներ շարունակ ՀՀ ղեկավարների այն հայտարարությունը, թե Հայաստանն Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության հետ կապված որևէ խնդիր չունի, արվել է հենց այս փաստի հիման վրա, որ երբ Ադրբեջանն անկախացել էր, Արցախն արդեն դրա կազմում չէր։

Ադրբեջանը ԽՍՀՄ–ի կազմից դուրս գալու հանրաքվե չի անցկացրել, ինչպես նախատեսում էր ԽՍՀՄ օրենսդրությունը։ Փոխարենը 1991թ–ի օգոստոսին ընդունել է անկախության հռչակագիր, որը նոյեմբերին հաստատվել է Միլլի Մեջլիսում։
Իսկ հոկտեմբերի 6-ին Պրահայում կայացած հանդիպումից հետո Ալմա Աթայի հռչակագրի հիշատակումը, ըստ նախկին վարչապետի, կարող է նշանակել, որ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև սահմանագծման ու սահմանազատման գործընթացի համար հիմք կընդունվի 1991թ–ին գոյություն ունեցած իրողությունը։

Պրահայում ընդունված հայտարարությունը, ըստ Խոսրով Հարությունյանի, ընդամենը առաջին քայլն էր, որը, ըստ հայտարարության հեղինակների, կարող է բանակցային պրոցես սկսելու հիմք հանդիսանալ։

Նյութն ամբողջությամբ՝ սկզբնաղբյուր կայքում