Միֆեր ղարաբաղցիների մասին. Կարպիս Փաշոյան

Ղարաբաղցիներին կշտամբում են, թե ինչու են գալիս Երևան և այստեղ բնակվում։ Իսկ ո՞ւր եք առաջարկում գնալ, եթե առնվազն վերջին 70-80 տարիներին հայերի քաղաքական, տնտեսական, արդյունաբերական և մշակութային կենտրոնը Երևանն է։ Եթե Թիֆլիսը լիներ կգնային Թիֆլիս ու ընդհանրապես պարզ չի՞, որ մեգապոլիսները պերիֆերիայի բնակչության մի որոշ հատվածի մշտապես ձգում են դեպի իրենց։ Այս մասին ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է հրապարակախոս Կարպիս Փաշոյանը:

«Նույնիսկ եթե Երևանը սպառել է իր քաղաքական ազդեցությունը Ղարաբաղում, միևնույն է այն շարունակում է մնալ դրա մշակութային պերիֆերիան, ինչը պակաս կարևոր հանգամանք չէ։ Այսինքն ինչպես ՀՀ այլ մարզերից, այնպես էլ Արցախից, ինչ կարգավիճակում էլ այն լինի, մշտապես որոշակի զանգված տեղաշարժվելու է դեպի մշակութային և տնտեսական կենտրոն։

Պատերազմի ժամանակ ղարաբաղցի տղերքին հաճախ հարցնում էի, թե արդյոք կո՞ղմ են ՀՀ-ի հետ միավորմանը, պատասխանը որպես կանոն բացասական էր, իսկ հետո հաջորդում էր մյուս հարցը՝ Երևանը, Գյումրին, Էջմիածինը քոնը համարո՞ւմ ես։ Պատասխանը՝ միանշանակ և հաստատուն այո։ Սա իմ տեսանկյունից սոցիալական և մշակութային անոմալիա է, որի մեջ միահյուսված են միաժամանակ և՛ նույնությունը և՛ տարբերությունը։
Ղարաբաղցիներին ամենից շատ մեղադրում են դասալքության, իրենց երկիրը չպաշտպանելու, ձրիակերության և տարատեսակ այլ մեղքերի մեջ։ Էս մեղադրանքներն ինձ մոտ բնական զայրութ են առաջացնում, քանի որ աչքիս առաջ են գալիս իմ հետ ծառայած, հանդիպած ղարաբաղցի բոլոր էն տղերքը, որոնք զոհվեցին պատերազմում։
Բայց զգացմունքներից անդին եթե ուշադրություն դարձնենք չոր փաստերին և վիճակագրությանը, ապա կտեսնենք, որ վերևում մատնանշված մեղադրանքները ոչ միայն անլուրջ են, այլ նաև կոնկրետ քարոզչական բնույթ ունեն։
Իհարկե Հայաստանը ինչպես նյութական, այնպես էլ մարդկային առումով ծանր կորուստներ ունի, բայց, այնուամենայնիվ, ամենակործանարար, ամենածանր և անվերականգնելի հարվածը ստացել է հենց Ղարաբաղը։ Սա հայտնագործություն չի, ընդամենը պարզ տրամաբանությունը հուշում է, որ առավել վնասներ կրում է այն տարածքը, որը իր վրա է վերցնում գլխավոր հարվածը և որտեղ ընթանում են ռազմական գործողությունները։ Այսինքն կորուստների առումով համեմատությունը ընդհանրապես տեղին չէ, ոչ վիճակագրական և ոչ էլ առավել ևս բարոյական տեսանկյունից։ Մի՞թե Ղարաբաղի կորուստները մերը չեն կամ այնքան ենք հիմարացել, որ արդեն մերը չենք համարում։

Ընդհանրապես դասալքությունը պատերազմի պարտադիր բաղադրիչներից մեկն է, առանց դրա հնարավոր չէ և չի էլ լինում։ Այս առումով դասալիքներ եղել են և՛ Ղարաբաղից և՛ Հայաստանի բոլոր մարզերից։ Բավական է միայն նշել, որ հայաստանցի կամավորականների և ՄՈԲ-ի մի զգալի մասը, չդիմանալով երկարատև պատերազմի զրկանքներին, փորձի, գիտելիքի պակասի և բնական մարդկային վախի պատճառով դասալիք է դարձել։ Սա ցավալի, բայց օբյեկտիվ իրականություն է, որը մասնագիտական ուսումնասիրության պետք ունի։

Շատերին ի սկզբանե թվացել էր, թե գործ ունեն Ապրիլյան պատերազմի նմանությամբ կարճատև բախման հետ և մի քանի օր դիրք պահելուց հետո վերադառնալու են տուն։ Ինչևիցե, բազմաթիվ պատճառներ կարող ենք գտնել, բայց միևնույն է, նույնիսկ հազարավոր հայաստանցի դասալիքների առկայության պարագայում ոչ ոք չի ասում, թե երևանցիները կամ էլ գյումրեցիները դասալիք են։

Իսկ ինչո՞ւ են էդ պիտակը կպցնում այդքան զրկանքներ և տանջանքներ կրած, հրետակոծված և հոշոտված ղարաբաղցիներին։ Ենթադրվում է, որ էս ամենը հատուկ կազմակերպվում է քաղաքական մի քանի տականքների կաշին փրկելու համար, այն էլ ԱԺ քննիչ հանձնաժողովի ձևավորմանը զուգընթաց։

Էս նենգ քարոզչությանը հավատացող մեր տգետ քաղաքացիներին հորդորում եմ նայել չոր վիճակագրությանը․ քանի հոգի է զոհվել Հայաստանից և քանի հոգի Արցախից ու այդ թվերը դիտարկել 2.9 միլիոնի և 150 հազարի տոկոսային հարաբերակցության մեջ»: