Ինչի՞ց է վախենում բնապահպանության նախարարը

Նախօրեին ՀՀ բնապահպանության նախարար Արամայիս Գրիգորյանը ամփոփել է բնապահպանական տարին. առաջին անգամ նախարարը խիստ կարևոր ոլորտն ամփոփել է հույժ գաղտնիության պայմաններում. հրավիրված են եղել մեծամասամբ հեռուստաընկերություններ: Ի՞նչ ուներ թաքցնելու այս տարի Ա. Գրիգորյանը, եթե ինչպես նախարարն է նշել, 2015-ի ընթացքում կատարված աշխատանքների արդյունքում Արարատյան դաշտում ապօրինի հորերի կոնսերվացման և փականային ռեժիմի խնդիրները լուծելու արդյունքում խնայվել է 620մլն 194 հազար խմ, իսկ Սևանա լճի մակարդակը բարձրացել է 8 սմ-ով, 2015 թվականին Սևանա լիճ է բաց թողնվել 605.447 մանրաձուկ և այլն:

«Սևանա լճի մակարդակը նախորդ տարվա համեմատ բարձրացել է 8 սմ-ով»,- ասել է Արամայիս Գրիգորյանը:

Նշենք, որ Սևանա լճի մակարդակի 8 սմ-ով բարձրացումը իրոք ձեռքբերում է, եթե հաշվի առնենք, որ նախորդ տարիներին ոռոգման և թե այլ նպատակներով Սևանա լճից ավելի ջրաքանակ է վերցվել՝ ոռոգման հիմնավորումով, որը բավականին կասկածելի էր, քանի որ մինչև 260 մլն խմ ջուր վերցնելը չլուծեց ոռոգման խնդիրները: Նախատեսված է Սևանից ոռոգման նպատակով վերցնել 170 մլն խմ: Հավելենք, որ մինչև 2030թթ-ը պետք է Սևանա լճի մակարդակը հասնի 1903.0 մետրի, իսկ տարեկան 8 սմ-ի բարձրացնելու դեպքում, այն պարագայում, երբ այժմ Սևանի մակարդակը 1900.21 մետր է, 1903.0 մետրին ԲՆ-ն կհասնի մոտավորապես 2065 թ-ին: Այս մասով Արամայիս Գրիգորյանը լռել է: Թե ինչո՞ւ է դանդաղ բարձրանում Սևանը և խախտվելո՞ւ է արդյոք 3 մետր բարձրանալու ծրագիրը: Հաջորդը, բնապահպանական կազմակերպությունները ֆիքսել էին, որ Արփա-Սևան թունելից ջուրը հոսում է ոչ թե Սևանա լիճ, ինչպես պետք է հոսեր, այլ ուղղվում է Եղեգիս գետ, որի վրա շուրջ մեկ տասնյակից ավելի ՀԷԿ-եր են աշխատում, նաև ԱԺ պատգամավոր Հակոբ Հակոբյանի, ով նաև երկար տարիների Արփա-Սևան թունել ԲԲԸ-ը տնօրենն էր, իսկ այժմ Արփա-Սևան-ը ղեկավարում է Հակոբ Հակոբյանի որդին՝ Պարույր Հակոբյանը, իսկ ինքը՝ Հակոբ Հակոբյանը «Արփա-Սևան» ընկերության հիմնական բաժնետերն է՝ 55%, և այսպես երկար ու ձիգ տարիներ Հակոբյանները կարողանում են Սևանի մակարդակը պահել խելամտության սահմաններում, նաև ջրով են ապահովում Եղեգիս գետի ՀԷԿ-երը: Իսկ Արփա-Սևան թունելը, որը պետք է ջրով ապահովեր լիճը, արդեն քանի տարի է վերանորոգվում-վերանորոգվում և չի վերանորոգվում:

«2015 թվականին Սևանա լիճ է բաց թողնվել 605.447 մանրաձուկ»,- ասել է Արամայիս Գրիգորյան:

Արդեն գրեթե 10 տարի է Սևանա լիճ է լցվում տարեկան մոտ 60 մլն դրամի մանրաձուկ, հիմնականում գեղարքունի և ամառային իշխան: Այն, որ Սևանա լիճը համալրվում է ոչ անհրաժեշտ ձկնատեսակներով, ահազանգում են ձկնաբանները, մասնավորապես, ձկնաբան Սամվել Պիպոյանը, այս մասին նաև խոսում է Հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության կենտրոնի տնօրեն Բարդուխ Գաբրիելյանը: Նշվում է, որ չի ստուգվում մանրաձկների տեսակարար կազմը և մրցույթը շահած ձկնարդյունաբերական ընկերությունները պատվերը չկորցնելու համար ԲՆ-ին են տրամադրում տարբեր սաղմոնների տեսակներ կամ այլ ձկնատեսակներ, որոնք հնարավոր է խախտեն լճի էկոհամակարգը:

Բնապահպանության նախարարությունը այս լուրը հերքեց, առանց պարզաբանելու, թե ինչպե՞ս է գնման պրոցեսում տեղի ունենում մինչև 7 սմ մանրաձկան ստուգումը:

«2015-ի ընթացքում կատարված աշխատանքների արդյունքում Արարատյան դաշտի արտեզյան ավազանում խնայվել է 620մլն 194 հազար խմ»,- ասել է Արամայիս Գրիգորյանը:

Նշենք, որ 2000-ականների բուռն ձկնագործունեությունից հետո և գրունտային, և Արտեզյան ավազանի հորիզոնները նվազել են, Արարատյան դաշտին սպառնում է անապատացման վտանգ, քանի որ ջրերի նվազմանը զուգահեռ, դաշտի վերին շերտի խոնավությունը պակասում է և գտնվելով կիսաանապատային գոտում, բուսականությունը հողի խորքում չգտնելով խոնավության աղբյուր` չորանում է, այլ պորցեսներ ևս տեղի են ունենում, որոնք կհանգեցնեն անապատացման: Հավելենք, որ 2010-2013թթ. գրունտային ջրերի մակարդակների նվազել է 0,6 մ-1,8 մ-ով: Արարատյան արտեզյան ավազանի դրական ճնշում ունեցող ստորերկրյա ջրերի տարածքի մակերեսի կրճատվել է 3 անգամ՝ 32 760 հա-ից (1983թ.) մինչև 10 706 հա (2013թ.): Արդյունքում՝ 31 համայնք մասամբ կամ ամբողջությամբ զրկված է խմելու և ոռոգման ջրից: Այս ընթացքում ապօրինի հորեր են փակվել կամ կոնսերվացվել, սակայն ինչպես փաստում են Արարատի մարզի բնակիչները, վերջին տարիներին, կանոնավոր մոտ կես մետր ջուրը նվազում է և բնապահպանության նախարարության բոլոր գործողությունները՝ ուղղված դաշտում ջրի խնայմանը, դեռևս արդյունքները չեն տալիս, քանի որ ԲՆ-ն փակում է արդեն ոչ պիտանի հորերը, որտեղ վաղուց ջուր չկա, կամ պարզապես անհանգստանցում է «հասարակ մահկանացուներին», իսկ այն ձկնաբուծարանները, որոնք Արարատյան դաշտը տանում են անապատացման՝ չեն կարող անհանգստացնել: Պահպանվող տարածքների, անտառահատումների, հանքարդյունաբերության և ոլորտի այլ խնդիրներին կանդրադառնանք հետագայում: