««Գումարելիների» տեղափոխությունից, մեկ է, «գումարն» այդպես էլ չի օդափոխվել»

Ժամանակները փոփոխական են, հավերժությունն է անփոփոխ…

Մենք կրկին զրուցել ենք քաղաքական վերլուծաբան, ճշգրիտ կանխատեսումներով հայտնի Արբակ Խաչատրյանի հետ: Քննարկման թեման վերաբերում է Հարավկովկասյան տարածաշրջանում ծավալված զարգացումներին:

- Պարոն Խաչատրյան, «Մտավոր սեփականության պաշտպանության ֆեդերացիայի» ներկայացուցիչների կողմից Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի պաշտոնում Ձեր առաջադրման ցանկության բարձրաձայնմանն ի պատասխան, լրատվամիջոցների ներկայացուցիչներին վերջերս տված պարզաբանման ընթացքում Դուք ակնարկել էիք ոչ միայն Ձեր հրաժարման, այլև դրա անհարկիությունն ընդգծող կառավարման նոր մոդելի ներդրման մասին: Կբացե՞ք փակագծերը: Ինչ նոր մոդելի մասին է խոսքը:

- Կառավարման գործող մոդելի, կողմնակալության, մարդկանց շատ նեղ շրջանակի շահերի սպասարկուն լինելու մասին բազմիցս է խոսվել: Հանրության տարբեր հատվածներ տարբեր ժամանակահատվածներում նախապատվությունը տվել են կա՛մ նախագահական, կա՛մ կիսանախագահական, կամ է՛լ խորհրդարանական կառավարման ձևաչափին: Օգտվելով աքսիոմատիկ հանրահայտ բանաձևը խմբագրած ու այն կյանքի ուղենիշ դարձրած ինձ ծանոթ կաշառակերներից մեկի գերհարուստ զինանոցից, ես էլ պիտի արձանագրեմ, որ այս ընթացքում՝ ««Գումարելիների» տեղափոխությունից, մեկ է, « գումարն» այդպես էլ չի…օդափոխվել»… Մեր դիտարկմամբ, կառավարման նոր մոդելի ներդրման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է գործող ինստիտուտների իսպառ հեղինակազրկմամբ, ինչը հատկապես առավել ակնառու դարձավ Արցախյան պատերազմում կրած պարտությունից հետո: Ի սեր անկեղծության պիտի արձանագրեմ, որ Հայաստանում չկա փոքրիշատե ազդեցությունուն, կշիռ ունեցող որևէ կառույց, լիարժեք չի գործում որևէ ենթակառուցվածք: Իսկ «ազգընտիրներից» կազմված խորհրդարանն էլ՝ տանիք լինելուց և հարմարեցված օրենքներ վավերացնելուց զատ, կարծես այլ գործառույթ չունի: Նոր մոդելի գործարկումը պայմանավորված է նաև մեկ այլ իրողությամբ: Վերջին երեք հարյուրամյակում հատկապես, մարդկանց թալանն ու ունեզրկումն իրականացվել է Սահմանադրությունների և օրենքների հատվածական կիրառման հաշվին: Որպես կանոն հենց այդ գործիքներն են լեգիտիմացրել իրականացված թալանը: Ըստ իս, այլ երկրներից կապկած օրենքները, մեր դեպքում ֆրանսիական սահմանադրությունը, չեն կարող գործունակ լինել այն տեղայնացրած երկրներիհամար: Ամեն երկիր ինքն է պարտավոր գտնել իրեն պատշաճող համադարմանը: Շառլ դը Գոլի ներդրած ջանքերի և Ֆրանսիայում անցկացված, իրար հաջորդած հանրաքվեների միջոցով գտնվեց ճգնաժամից դուրս գալու ճանապարհը: Այս մասին հիշատակում եմ, կանխելու համար ինձ ուղղվելիք Ձեր հաջորդ՝ «Ինչպես եք պատրաստում կյանքի կոչել այդ նոր մոդելը» հարցը: Նշելով, որ ցանկացողները նոր մոդելի մանրամասներին կարող են ծանոթանալ«Մտավոր սեփականության պաշտպանության ֆեդերացիայի» կայք-էջից, բավարարվեմ միայն մի քանի դիտարկմամբ: Բացառելու համար դրսի ուժերի հնարավոր ներգործությունը երկրի ղեկավարի վրա, ինչպես եղել է նախկինում, մենք կարևորում ենք կառավարման կոլեգիալության սկզբունքը՝ դրա մասնակիցը դարձնելով նաև աշխարհասփյուռ հայությանը: Մեր առաջարկած կառավարման նոր մոդելում բարձրագույն մարմինը լինելու է արդարության ու արդարամտության վրա խարսխված Արդարության խորհուրդը, որի կայացրած վճիռները (որոնք վերաբերելու են կայացրած որոշումների արդար կամ անարդար լինելուն) դառնալու են անվիճարկելի բոլորի համար: 9-11 մարդուց բաղկացած Խորհրդի կազմն ընտրվելու է աշխարհասփյուռ հայերից:

- Հաշվի առնելով տարածաշրջանային զարգացումների տրամաբանությունը, Դուք առաջարկում եք նաև անգործունակ դարձած, «հոգին ավանդող» ՄԱԿ-ի փոխարեն ստեղծել «տարածաշրջանային պատասխանատուների» առավել ճկուն ձևաչափ, որը կարող է գործունեություն ծավալել աշխարհի տարբեր կետերում առկա հակամարտությունների գոտում: Մոտեցման առումով դրանք նմա՞ն են լինելու ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափին: Ի՞նչ կասեք այս մասին:

- Մենք ապրում ենք բարդ ու խառնակ այնպիսի ժամանակներում, երբ սառեցված հակամարտությունների կաթսան նորից սկսել է բլթբլթալ: Իսկ թե դա ինչի կարող է հանգեցնել, կարծում եմ գիտեն բոլորը: Օրինակը շատ է թարմ: Արցախյան վերջին՝ 44 օրյա պատերազմը հազարավոր երիտասարդների կյանք խլեց, հազարավորներին էլ գամեց հաշմանդամի սայլակներին: Անհետ կորած ու գերեվարված որդիների գալստյանը սպասող ծնողներից առավել այդ արհավիրքի՝ անիծյալ պատերազմի մասին թերևս ոչ ոք չիմանա: Գաղտնիք չէ, որ սառեցված հակամարտությունները զարգանում են մակընթացության և տեղատվության տրամաբանությամբ: Այդ պատերազմներում, որպես կանոն, չեն լինում վերջնական շահողներ: Հաղթանակի «դափնեպսակը», որպես կանոն, բաժին է հասնում այդ պահին ուժեղին և ուրիշ ոչինչ: Այնպես որ, տարածաշրջանային կայունությունը բխում է բոլորի շահերից: Չնայած դրան, ի դեմս Թուրքիայի ու Ադրբեջանի, ինչպես նաև վերջիններիս ջանքերով տարածաշրջան սողոսկած ահաբեկչական խմբերի, նկատվում է ագրեսիվության նկատելի աճ: Եթե ասվածին հավելենք նաև ՄԱԿ-ի ազդեցության թուլացումը, կազմակերպության անգործունակությունն ու հեղինակազրկումը, պատկերն առավել քան պարզ կդառնա: Ստեղծված իրավիճակում, մեր դիտարկմամբ, ավելի նպատակահարմար կլինի ժողովուրդների կյանքի անվտանգության երաշխավորների՝ մի քանի հզոր պետություններից բաղկացած տարածաշրջանային պատասխանատուների առկայությունը: Այսօրինակ կառույցներ պիտի գործեն նաև աշխարհի տարբեր հատվածներում, որտեղ առկա է հակամարտությունների ծավալման վտանգ: Ինչ-որ առումով դրանք հիշեցնելու են ԵԱՀԿ Մինսկի ձևաչափն ու ռուս-թուրքական մոնիթորինգային կենտրոնը (միանգամայն այլ պարտականություններով ու հանձնառություններով):

- Տարածաշրջանային մետամորֆոզ զարգացումներին դիմակայելու համար Դուք նաև խիստ կարևորել էիք քրիստոնության վերջին պատվար դիտարկվող երկրների՝ Վրաստանի և Հայաստանի փոխգործակցությունը: Ինչ կերպ եք պատկերացնում ռազմաքաղաքական տարբեր համակարգերի անդամակցող երկրների ջանքերի մեկտեղումը: Փոխգործակցությունը հնարավոր դիտարկո՞ւմ եք:

- Միանշանակ: Անզեն աչքով էլ նկատվում է, որ արևմտյան տերությունների աջակցությունը վայելող Թուրքիայի ախորժակը գնալով բացվում է ու նա դառնում է ավելի հավակնոտ: Այնպես որ, չափազանց բարդ հանգույցում գտնվող, քրիստոնեական աշխարհի վերջին հենակետը,սահմանապահը հանդիսացող Վրաստանին և Հայաստանին ՝ նույնաբովանդակ վտանգներ են սպառնում: Այդպես է եղել միշտ, ու այդպիսին է իրավիճակը նաև մեր օրերում։ Նորից եմ ուզում կրկնել. քրիստոնեության սահմանային գոտի դիտարկվող երկրները պարտավոր են իրենց նետված մարտահրավերներին դիմակայել համատեղ ուժերով: Այն համոզմանն եմ, որ ստեղծված իրավիճակում, երբ շատ երկրներ փորձում են միավորվել և քաղաքական կառույցներ, միասնական օդային տարածք, միասնական արժույթ ստեղծել, մեր ազգային շահերը պահելու հրամայականն էլ մեզ հարկադրում է մտածել ուժերը մեկտեղելու և վտանգներին միասնաբար դիմակայելու անհրաժեշտության մասին: Եթե մենք՝ քրիստոնեական երկու փոքրիկ պետությունների ներկայացուցիչներս չկարողանանք սա գիտակցել ու միավորվել, ուրեմն դատապարտված ենք։ Այդ իսկ նպատակով էլ հայ և վրացի մտավորականները ստեղծված իրավիճակում ռազմաքաղաքական տարբեր համակարգերին անդամակցությունը դիտարկելով երկրորդական, փորձում են ջանքերը մեկտեղել մոտեցող ցնցումներին միասնաբար դիմակայելու համար: Այնպես որ, սնամեջ ու պաթետիկ՝ ուռահայրենասիրական հայտարարությունների փոխարեն մենք նախընտրում ենք կոնկրետ գործողությունները:

 - Աշխարհաքաղաքական զարգացումներին վերաբերող Ձեր քաղաքական կանխատեսումներն իրողություն են դառնում: Լրատվամիջոցներին տված հարցազրույցներից մեկում Դուք շեշտել էիք, որ Դոնալդ Թրամփը լինելու է ԱՄՆ վերջին նախագահը, ում օրոք ԱՄՆ-ն դեռևս կպահպանի իր ունեցած աշխարհաքաղաքական հզոր կշիռն ու ազդեցությունը, իսկ Ջո Բայդենի հնարավոր հաղթանակի դեպքում էլ վերջինիս գործողությունները միտված կլինեն ԱՄՆ-ի երբեմնի ազդեցության վերականգնմանը: Զարգացումների ինչ ընթացք եք այժմ կանխատեսում: Դրանք կարո՞ղ են էական ներգործություն ունենալ Հարավկովկասյան տարածաշրջանի վրա:

- Իրավացի եք: Այդ մասին ես տարիներ առաջ եմ ասել: Մնում եմ այն համոզմանը, որ Ջո Բայդենը, լինելով քաղաքական համակարգի անհատ, փորձելու է ետ վերադարձնել կորսված դիրքերն ու ունեցած վարկը: Մեկընդմիշտ հասկանալ է պետք, որ Թրամփի նման առևտրականներին անհրաժեշտ է մղոններով հեռու պահել քաղաքականությունից: Հակառակ դեպքում հարկադրված ենք լինելու ընդունել՝ «Մի գիժ քարը նետեց ձորը՝ հազար խելոք չկարողացան այն հանել» ճշմարտության հետ: Կայունության էտալոն համարվող ԱՄՆ-ում նույնպես սկսվել է գործընթաց,որի ապագան խիստ մշուշոտ է: Պատկերացնում եք, չէ՞, թե ինչ կկատարվի աշխարհում, եթե անկայուն իրավիճակ ստեղծվի նաև միջուկային վիթխարի արսենալ ունեցող ԱՄՆ-ում: Հանուն սեփական գոյատևման, Միացյալ Նահանգները ողջ այդ արսենալի կիրառման տեղ հաստատ կգտնի…

Զրույցը վարեց՝ Նելլի Խաչատրյանը

Այս հոդվածը տպագրվել է «Аргументы Недели» պարբերականում: