28 տարի առաջ այս օրը մեկնարկեց Քելբաջարի ազատագրման օպերացիան. իսկ 2020-ին Նիկոլ Փաշինյանն այն հանձնեց թուրքերին

1993-ի մարտի 27-ին մեկնարկեց Քելբաջարի ազատագրման օպերացիան, որ ավարտվեց 6 օր անց։ Սա Արցախյան ազատամարտի ելքը վճռած կարեւորագույն ռազմական օպերացիաներից էր։

Քարվաճառի շրջանում տեղակայված ադրբեջանական ռազմական հենակետի ոչնչացման, բռնազավթված բնակավայրերի ազատագրման և ադրբեջանական բանակի լաչին-քելբաջարյան խմբավորման ջախջախման գործողությունը տեղի է ունեցել 1993 թվականի մարտի 27-ից ապրիլի 2-ը։

Քարվաճառի ազատագրումն ամուր կապ հաստատեց Հայաստանի և ԼՂՀ-ի միջև,  կրճատվեց ճակատային գիծը, ապահովվեց Մարտակերտի շրջանի թիկունքի ամրությունը

Քարվաճառի ազատագրումն օդ ու ջրի նման անհրաժեշտ էր Հայաստանի և Արցախի հյուսիսային և հյուսիսարևելյան սահմանների անվտանգության ապահովման համար: Քարվաճառից վտանգը կարող էր տարածվել ինչպես դեպի Վարդենիս, այնպես էլ դեպի Մարտակերտ:

Մարտակերտի ազատագրումը առանց Քարվաճառի վրա հսկողություն սահմանելու անհնար էր: Նույն կերպ անհնար էր նաև ապահովել Վարդենիսի անվտանգությունը:

Պատահական չէ, որ մինչև Քարվաճառի ազատագրումը Մարտակերտը մի քանի անգամ ձեռքից ձեռք անցավ, իսկ Վարդենիսում հայերն արդեն հավաքում էին առաջին անհրաժեշտության իրերը, որպեսզի Սևան տեղափոխվեին: Միմիայն շնորհիվ հայկական միացյալ ուժերի գրագետ գործողությունների՝ Քարվաճառը հնարավոր եղավ մաքրել հակառակորդի ռազմական ներկայությունից: Միաժամանակ փրկվեցին և՛ Մարտակերտը, և՛ Վարդենիսը:

Քարվաճառի ազատագրման գործողությանն աչքի ընկած զինվորականներ

Գուրգեն Դալիբալթյան, Հրաչ Անդրեասյան-Արևմտյան ուղղություն

Մոնթե Մելքոնյան (Ավո)-Մարտակերտի ճակատ

Յուրի Խաչատուրով-Լաչինի միջանցքի ուղղություն

Տիգրան Քեշիշյան

Ալբերտ Մկրտչյան

Վոլոդյա Մխիթարյան

Մարտին Կարապետյան

Սանասար Գյուրջյան

Արմեն Գրիգորյան

Արամ Առուշանյան

Վլադիկ Խաչատրյան

Ներսես Մուրադյան

Ռաֆայել Հակոբյան

Մուշեղ Նավոյան

Ֆելիքս Բագրատյան

Լեոնիդ Մարտիրոսով

Արմեն Ազարյան

Արթուր Փափազյան

Պատմությունն արձանագրում է նաև

2020 թվականին, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի եռակողմ պայմանագրի ստորագրմամբ` Քելբաջարն անցավ Ադրբեջանին։

Քարվաճառը հանձնվեց թուրքերին նոյեմբերի 25-ին, լեգենդար հրամանատար Մոնթե Մելքոնյանի ծննդյան օրը,  ով 1993 թվականի մարտ-ապրիլ ամիսներին իրականացված Քարվաճառի ազատագրման օպերացիայի ղեկավարներից է (Մոնթե Մելքոնյան (Ավո)-Մարտակերտի ճակատ)::