Սևանի առափնյա համայնքները տուժում են լիճ թափվող գետերի վրա կառուցված փոքր ՀԷԿ-երից

COVID-19-ով պայմանավորված նոր մարտահրավերներ են առաջացել էկոլոգիապես խոցելի Մարտունի համայնքում։ Այս մասին գրում է ecolur.org-ը։

Մարտունի համայնքի բնապահպանական խնդիրները

ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Մարտունի համայնքի վրա էական ազդեցություն է գործում «ՄԿՇԳ ԷՆԵՐԳԻԱ» ՍՊԸ-ի կողմից շահագործվող «Մարտունի» փոքր ՀԷԿ-ը։ ՓՀԷԿ-ը շահագործման է հանձնվել 2010թ-ին: Այն կառուցված է Սևանա լիճ թափվող Մարտունի գետի վրա, ինչի պատճառով ոչնչացման վտանգի տակ է հայտնվել գետի ձկնաշխարհը, մասնավորապես, ՀՀ կարմիր գրքում գրանցված Գեղարքունի, Սևանի կողակ, Սևանի բեղաձուկ ձկնատեսակները, ինչպես նաև կարմրախայտը: Փոքր ՀԷԿ-ը գետում թողնում է նվազագույն հոսք: Գետից ջրառը զրկում տեղի բնակիչներին նոր գյուղատնտեսական նշանակության տարածքներ յուրացնել ոռոգման ջրի անբավարարության պատճառով: Գետի հակասանիտարական վիճակը, հարուստ ձկնաշխարհի ոչնչացումը, լանդշաֆտի փոփոխությունը ոչ միայն լուրջ էկոլոգիական խնդիր են, նաև բացասական ազդեցություն ունեն համայնքի սոցիալ-տնտեսական վիճակի վրա, քանի որ խոչընդոտում են տուրիզմի զարգացմանը, համապատասխան ենթակառուցվածքների զարգացմանը ոչ միայն Մարտունիում: Այս խնդիրը բնորոշ է նաև Սևանի առափնյա այլ համայնքների, որոնք տուժում են Սևանա լիճ թափվող գետերի վրա կառուցված փոքր ՀԷԿ-երի ազդեցությունից: «Մարտունի» փոքր ՀԷԿ-ը ստացել է ջրօգտագործման թույլտվություն 06.05.2019-02.03.2026թթ. ժամկետով: ՓՀԷԿ-ի ջրառը կազմում է 17900 խմ/տարի: ԷկոԼուրի կողմից հարցված տեղի բնակիչների զգալի մասը կարծում է, որ «Մարտունի» ՓՀԷԿ-ն ազդում է իրենց գյուղատնտեսական աշխատանքներից ստացված եկամուտների վրա, քանի որ կրճատվել է ոռոգվող հողատարածքների մակերեսը, ամռան սեզոնին ոռոգման ջրի պակասի արդյունքում բերքը չորանում է, կրճատվել են արոտավայրերը: ՓՀԷԿ-ի ազդեցություն չեն դժգոհել նրանք, ում տնտեսական գործունեությունը չի առնչվում ՓՀԷԿ-ի գործունեության հետ։

«Աջակցություն փոքր ՀԷԿ-երին վերաբերող բարեփոխումներին` գետային էկոհամակարգերի կայուն օգտագործման նպատակով հանրության և ՀՀ բնապահպանության նախարարության երկխոսության միջոցով» ծրագրի շրջանակներում էկոԼուրի կատարած հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ «Մարտունի» ՓՀԷԿ-ին ՋԹ-ով տրված հիդրոլոգիական տվյալները ոչ-հավաստի են, ինչը ՓՀԷԿ-ի շահագործման ժամանակ հանգեցնում է բնապահպանական ռիսկերի, մասնավորապես, ջրառից հետո գետի բնապահպանական ելքի սխալ հաշվարկի։ Ընկերության կողմից ամռան ոռոգման սեզոնին բնապահպանական հոսքը չէր պահպանվում, ջրառի կետն ապահովված չէր ջրաչափական սարքավորումով, գլխամասի ճաղավանդակներից հանված ջրաբերուկները կրկին թափվում էին գետ՝ աղտոտելով այն։ Ձկնանցարանը չէր ապահովում ձկների բնականոն անցումը։ ՓՀԷԿ-ի կայանը կառուցված է Մարտունի համայնքի վարչական տարածքի Լուսաձոր կոչվող տեղամասում, որտեղ 30-40 ընտանիք էր ապրում և զբաղվում անասնապահությամբ: ՓՀԷԿ-ի կառուցման ժամանակ Ընկերությունն այս բնակիչներին խոսք էր տվել, որ կհոգա նրանց հոսանքի ապահովության հարցը, ինչը չէր կատարվել մինչև 2018 թ.։ 2018 թվականին ընկերության և Մարտունի համայնքի միջև կնքված պայմանագրի հիման վրա ամեն տարի ՓՀԷԿ-ը Մարտունի համայնքին տրամադրում է 2 միլիոն դրամ գումար, ինչն, ըստ Մարտունու համայնքապետ Արմեն Ավետիսյանի, ծախսվում է ճանապարհների հարթեցման, տվյալ տարածքում ապրող մարդկանց էլեկտրաէներգիայի վարձը մուծելու վրա։

Նյութն ամբողջությամբ՝ սկզբնաղբյուր կայքում։